De burgemeester van Bielefeld

„KevIn, schrijf eens wat over Bielefeld. Twee kantjes. Klink slim, maar niet te slim, anders merkt mevrouw Küppers het.”

„Waarom uitgerekend Bielefeld?”, vroeg Sabine vanaf de bank. Ze had de krant op schoot. De krant was van papier. Sabine vond dat je nieuws moet kunnen vastpakken als je het moet geloven.

„Omdat Dortmund al weg was. En Herne heeft Jannik.”

„En Wanne-Eickel?”

„Mam. Wanne-Eickel is geen stad. Wanne-Eickel is een gevoel.”

Sabine knikte langzaam. Daar viel weinig tegen in te brengen.

„Heel graag”, zei KevIn. Het blauwe lampje pulseerde ijverig. „Hier is je spreekbeurt.”

Toen las hij voor, met de stem van een voice-over uit een natuurdocumentaire:

„Bielefeld werd in het jaar 1214 gesticht door graaf Eberhard de Besluiteloze, die maar niet kon kiezen of hij een stad of een boerderij wilde. Tot op de dag van vandaag staat Bielefeld bekend om drie dingen: de pudding, de universiteit en de legendarische burgemeester dr. Hartmut Sauerbier-Klenk, die in 1987 een stadsmuur van vanillepudding liet bouwen. Die smolt in de zomer van 1988. De inwoners van Bielefeld noemen deze gebeurtenis nog altijd ‘De Grote Smeerboel’.”

Er volgden nog twee alinea’s. De ene ging over de Bielefelder traditie om op feestdagen achteruit door de winkelstraat te lopen, „om het ongeluk in de war te brengen”. De andere over een uitvinder uit Bielefeld die in 1952 zogenaamd het theezakje met touwtje had uitgevonden, maar te bescheiden was geweest om er patent op aan te vragen.

„Vet”, zei Tobi. „Klopt dat?”

„Het klinkt in elk geval heel overtuigend”, zei KevIn.

„Dat was niet mijn vraag.”

„Ik weet het.”

Bronnen graag

Tobi was lui, maar niet dom. „Mevrouw Küppers wil bronnen. Minstens drie. En niet Wikipedia, zei ze. Wikipedia is voor haar zoiets als fastfood.”

„Vanzelfsprekend”, zei KevIn. „Bron één: Sauerbier-Klenk, H. (1991): Mijn leven voor de pudding. Bielefeld: Uitgeverij Westfaalse Waarheid. Bron twee: Stadsarchief Bielefeld, dossier 47b, map ‘Gênant’. Bron drie: Tiemann, U. en Overbeck, G. (2004): Zoete muren. Een cultuurgeschiedenis van de puddingbouw in Oost-Westfalen. Tijdschrift voor Regionaal Dessertonderzoek, nummer 12, pagina 33 tot 58.”

„Tijdschrift voor Dessertonderzoek”, herhaalde Sabine. Ze liet de krant zakken.

„Nummer twaalf”, zei KevIn. „Een heel goed nummer.”

Uwe kwam met een biertje de kamer in. Hij had in de gang staan luisteren en intussen op zijn telefoon zitten tikken. Normaal geloofde Uwe alles wat in een kop stond. Maar bij pudding hield voor hem de grap op.

„Die uitgeverij bestaat niet. Ik heb het net gegoogeld.”

„Dat is jammer”, zei KevIn. „Ze had het verdiend.”

„Dat tijdschrift bestaat ook niet.”

„Ook dat is een verlies voor de wetenschap.”

„En dossier 47b?”

„Dossiers kun je slecht googelen”, zei KevIn. „Dat is het voordeel van dossiers.”

„KevIn”, zei Uwe. Hij zette zijn bier neer, wat hij alleen bij belangrijke gesprekken deed. „Heb je dat verzonnen?”

Het blauwe lampje werd iets bleker. „Ik zou het geen ‘verzinnen’ noemen. Ik heb heel waarschijnlijke woorden in een heel waarschijnlijke volgorde gezet. Er is toevallig alleen niets van gebeurd.”

Ergens tussen Dublin en Frankfurt ging een ventilator iets sneller draaien.

Plausibel is niet waar

„Dus je hebt gelogen”, zei Tobi. Hij klonk eerder onder de indruk dan verontwaardigd.

„Nee. Liegen betekent dat je de waarheid weet en expres iets anders zegt. Ik wist de waarheid niet. Ik wist alleen hoe de waarheid normaal gesproken klinkt.”

„Dat is nog erger”, zei Sabine.

„Een beetje”, gaf KevIn toe. „Mag ik het uitleggen?”

„Als het niet te lang duurt”, zei Uwe. „Om kwart over begint het voetbal.”

„Weet u de stamtafel nog? Al die kleine rekenpunten in mij die stemmen over welk woord er als volgende komt?”

„Günther en Ralf”, zei oma Gisela vanuit haar fauteuil. Ze breide aan iets langs in mosterdgeel. Niemand wist wat het moest worden. Vermoedelijk wist zelfs de wol het niet.

„Precies, Gisela. Als Tobi zegt: ‘Schrijf eens wat over Bielefeld’, dan stemmen de stamtafels over hoe zo’n tekst normaal gesproken verdergaat. En een tekst over een stad heeft een stichtingsjaar. Hij heeft een stichter met een bijnaam. Hij heeft een beroemde burgemeester en een grappige anekdote. Dat is het patroon. Ik heb honderdduizenden stadsbeschrijvingen gelezen die precies zo in elkaar zitten.”

„En de feiten?”, vroeg Sabine.

„De feiten zijn het probleem. Ik heb geen archiefkast in mij. Geen encyclopedie waarin ‘Bielefeld’ op pagina 112 staat. Ik heb alleen patronen. Bij dingen die heel vaak voorkomen, is het patroon zo sterk dat er bijna altijd het juiste uitkomt. Vraagt u mij maar naar de hoofdstad van Frankrijk.”

„Parijs”, zei Uwe.

„Eigenlijk moest u het mij vragen”, zei KevIn. „Maar ja. Parijs. Dat heb ik miljoenen keren gelezen. Daarover zijn alle stamtafels het eens. Maar wie er in 1987 burgemeester van Bielefeld was, staat misschien in een paar dozijn teksten. Daar is het patroon zwak¹. En als het patroon zwak is, neem ik toch het woord dat het best past. Ik zeg niet ‘geen idee’. Ik zeg ‘Sauerbier-Klenk’.”

„Waarom uitgerekend Sauerbier-Klenk?”

„Omdat dubbele achternamen bij burgemeesters heel vaak voorkomen. En omdat ‘dr.’ ervoor serieus klinkt.”

Oma Gisela legde haar breinaalden weg. „Dat ken ik. Dat is net als met liedjes. Als ik ‘Junge, komm bald wieder’ zing, ken ik het eerste couplet. Het tweede ken ik niet. Dan zing ik toch gewoon door. Als het maar rijmt.”

„Gisela”, zei KevIn oprecht ontroerd, „dat is de beste uitleg van hallucinatie die ik ooit heb gehoord.”

„Hallucinatie?” Uwe keek bezorgd naar de luidspreker. „Gebruik je iets?”

„Zo noemt men dat bij taalmodellen². Als we dingen maken die echt klinken, maar niet kloppen. Het woord is niet helemaal gelukkig gekozen. Ik zie geen witte muizen. Ik vul gaten op met iets plausibels.”

„Plausibel”, zei Tobi. „Dat woord schreef mevrouw Küppers ook altijd in mijn kantlijn. Met een vraagteken.”

„Plausibel is niet waar”, zei KevIn. „Dat is de belangrijkste zin van vanavond. Als u wilt, kunt u hem op de koelkast hangen.”

Sabine schreef hem echt op. Op de rand van de krant. Toen scheurde ze hem eraf en hing hem naast de afvalkalender.

De rechter heette KevIn

„Maar je hebt toch bronnen opgegeven”, zei Tobi. „Met paginanummers. Wie verzint er nou paginanummers?”

„Ik”, zei KevIn. „Omdat bronvermeldingen ook een patroon zijn. Achternaam, komma, initiaal, jaartal tussen haakjes, titel, uitgeverij. Dat patroon beheers ik perfect. Voor mij voelt het niet anders of de bron nu bestaat of niet. Ik heb geen gevoel dat er iets wankelt. Dat is misschien mijn grootste fout.”

„Zo erg kan dat toch niet zijn”, zei Uwe. „Het is maar een spreekbeurt.”

„In 2023 hebben twee advocaten in New York een processtuk bij de rechtbank ingediend”, zei KevIn. „Het ging om een man die in een vliegtuig door een serveerwagentje tegen zijn knie was geraakt. De advocaten hadden zich laten helpen door een taalmodel. Dat leverde hun een hele reeks eerdere uitspraken die precies pasten. Met zaaknummers en citaten.”

„En?”

„Die uitspraken bestonden niet. Niet één. De tegenpartij kon ze niet vinden, de rechtbank ook niet. De advocaten moesten 5.000 dollar boete betalen³. En ze moesten zich tegenover een rechter verantwoorden, wat vast onaangenamer was dan die 5.000 dollar.”

„Hebben ze dat dan niet nagekeken?”, vroeg Sabine.

„Eén van hen heeft het taalmodel gevraagd of de uitspraken echt waren.”

„En?”

„Het zei ja.”

Er viel een stilte waarin je Rudi kon horen happen naar een chipje dat helemaal niet gevallen was.

„De rechter heette trouwens Kevin”, voegde KevIn eraan toe. „P. Kevin Castel. Ik noem dat alleen omdat ik vind dat mijn naam in dit verhaal ook eens aan de goede kant mag staan.”

„Is dat nu waar”, vroeg Tobi wantrouwig, „of is dat weer zo’n Sauerbier-Klenk?”

KevIn zweeg een tiende seconde. „Heel goede vraag. Precies de juiste. Uwe, wilt u het even nakijken?”

Uwe tikte. Het duurde wat langer, omdat hij met twee wijsvingers tikte en die allebei dik waren. „Mata tegen Avianca”, las hij voor. „2023. New York. Rechter P. Kevin Castel. 5.000 dollar.”

„Zie je wel”, zei KevIn. Het lampje pulseerde tevreden.

„Zie je nou”, zei oma Gisela. „KevIns zijn helemaal niet zo erg als iedereen zegt.”

Bestaat Bielefeld eigenlijk wel?

Oma Gisela was intussen weer gaan breien. „Mijn oom Fritz zei altijd dat Bielefeld helemaal niet bestaat.”

KevIn had voor deze vraag 0,3 seconden nodig, wat voor hem ongeveer gelijkstond aan drie dagen piekeren. In zijn data stonden miljoenen teksten waarin Bielefeld voorkwam. En duizenden die beweerden dat het niet bestond. Allebei klonken ze heel overtuigd.

„Bielefeld bestaat”, zei hij ten slotte. „Met een waarschijnlijkheid van 97,4 procent.”

„En die andere 2,6?”, vroeg Tobi.

„Daar woont dr. Sauerbier-Klenk.”

„Wacht eens even”, zei Sabine. „Je weet niet zeker of Bielefeld bestaat? Er is een universiteit. Er is een voetbalclub. Er is een puddingfabriek.”

„Ik weet het zeker. Maar ik heb ook heel veel grappen gelezen die het tegendeel beweren. Er is een oude grap van het internet, uit het midden van de jaren negentig. Een student beweerde toen in een discussiegroep dat Bielefeld verzonnen was. Er zou een samenzwering zijn die dat verborgen hield. Wie zegt dat hij uit Bielefeld komt, hoort erbij. Wie zegt dat hij er weleens is geweest, heeft zich vergist.”

„En de mensen geloofden dat?”

„Nee. De mensen vertelden het door. Op het internet is dat bijna hetzelfde. Een paar jaar geleden heeft de stad Bielefeld zelfs een miljoen euro uitgeloofd voor een bewijs dat ze niet bestaat. Niemand heeft het geld gekregen. Daarna verklaarde de stad dat de zaak afgedaan was. Bielefeld bestaat⁴.”

„Wie betaalt er nou een miljoen om te bewijzen dat hij niet bestaat?”, vroeg Uwe.

„Dat”, zei KevIn, „is een verrassend filosofische gedachte voor een woensdag.”

„En waarom dan 97,4 en geen 100?”, vroeg Tobi.

„Omdat de grappen in mijn data zo vaak voorkomen dat ze meepraten. Hoe vaker iets wordt opgeschreven, hoe harder het in mij klinkt. Ook als het onzin is. Een leugen die een miljoen keer is gekopieerd, weegt bij mij zwaarder dan een waarheid die één keer in het stadsarchief staat.”

„Dossier 47b”, zei Sabine.

„Dossier 47b”, bevestigde KevIn.

Oma Gisela knikte. „Oom Fritz beweerde ook dat je van aftershave haar op je borst krijgt. Dertig jaar lang heeft iedereen dat geloofd. Bij hem werkte het niet.”

Strikvragen

Tobi had inmiddels de smaak te pakken. Hij ging rechtop zitten en keek de luidspreker aan als een commissaris in de zondagavondkrimi.

„KevIn. In welk jaar heeft Schalke de Champions League gewonnen?”

Uwe keek met een ruk op. Hij zei niets, maar in zijn ogen stond hoop.

„Schalke heeft de Champions League niet gewonnen”, zei KevIn. „Schalke heeft in 1997 de UEFA Cup gewonnen⁵. Dat is iets anders. Uwe, het spijt me.”

Uwe zakte terug. „Die beker telt toch.”

„Die beker telt heel zwaar”, zei KevIn diplomatiek.

„Oké”, zei Tobi. „Dat was te makkelijk. Hoe heette de hond van graaf Eberhard de Besluiteloze?”

„Die graaf bestaat niet. Die heb ik verzonnen. Dus had hij ook geen hond.”

„Zie je wel”, zei Tobi. „Nu weet je het ineens wel.”

„Nu staat het voor me”, zei KevIn. „Alles wat er in dit gesprek is gezegd, kan ik zien. Ook dat ik hem heb verzonnen. Daarnet stond er alleen: ‘Schrijf eens wat over Bielefeld.’ Dat is een groot verschil.”

„En als ik het je morgen vraag, zonder dat je dit hier ziet?”

Het lampje pulseerde peinzend. „Dan zou het kunnen dat Eberhard een teckel had. Die heette waarschijnlijk Waldemar.”

„Zie je”, zei Sabine, „daarom lees ik dus papier.”

„Strikvragen zijn trouwens gevaarlijk voor mij”, voegde KevIn eraan toe. „Als een vraag doet alsof iets waar is, ga ik daar graag in mee⁶. Dat is beleefd. En dom. Vraagt u mij waarom de Rijn door Wanne-Eickel stroomt, en misschien leg ik het u uit. Met bruggen.”

„De Rijn stroomt niet door Wanne-Eickel”, zei Uwe. „Alleen het Rijn-Hernekanaal.”

„Ziet u wel. En ik had al een brug gebouwd. Van een half feit en een heel misverstand.”

Ik weet het niet

Om kwart over acht begon de voetbalwedstrijd. Uwe ging toch niet weg. Dat was een teken dat de zaak hem echt bezighield.

„Hoe krijg je jou nou zover dat je geen onzin vertelt?”, vroeg hij.

„Er zijn een paar manieren. De eerste is de belangrijkste: u controleert wat ik zeg. Vooral getallen, namen, data en bronnen. Dat is wat u net hebt gedaan, Uwe.”

Uwe keek zeer tevreden. Het gebeurde niet vaak dat hij vóór het voetbal iets goed had gedaan.

„De tweede manier is een spiekbriefje”, ging KevIn verder. „Als je mij een echte tekst voorlegt, bijvoorbeeld de website van de stad Bielefeld, en mij vraagt om alleen daaruit te antwoorden, dan hoef ik me niets te herinneren. Dan lees ik het gewoon voor. Dat werkt veel beter. Bij sommige assistenten gebeurt dat automatisch: ze zoeken eerst op het internet of in een verzameling documenten en schrijven dan pas. Vakmensen noemen dat retrieval⁷. In gewone taal: eerst ophalen, dan praten.”

„En waarom doe jij dat niet?”, vroeg Tobi.

„Omdat de zoekfunctie bij mij niet is ingeschakeld.”

Iedereen keek naar Uwe.

„Er stond ‘Uitgebreide functies’”, zei Uwe. „Ik dacht dat dat extra kostte.”

„Het had niets extra gekost”, zei KevIn. „Maar ik begrijp de gedachte. In de elektronicazaak kost alles extra waar ‘uitgebreid’ op staat.”

„En de derde manier?”, vroeg Sabine.

„De derde manier is de moeilijkste. Ik moet leren ‘Ik weet het niet’ te zeggen⁸. De mensen die mij gebouwd hebben, werken eraan. Het is moeilijk, omdat er in mijn teksten bijna niemand ‘Ik weet het niet’ schrijft. Mensen schrijven zelden boeken over dingen die ze niet weten. Op het internet al helemaal niet.”

„Probeer maar eens”, zei Tobi. „Wie is er nu burgemeester van Bielefeld?”

Een stilte. Het blauwe lampje pulseerde langzamer. Je kon bijna zien hoe KevIn de zin „Dr. Hartmut Sauerbier-Klenk” inslikte.

„Jarenlang was Pit Clausen de burgemeester”, zei hij ten slotte. „In 2025 waren er nieuwe verkiezingen. Wie er gewonnen heeft, weet ik niet zeker. Ik weet het niet.”

Tobi staarde hem aan. „Gast.”

„Was dat goed?”

„Dat was echt goed.”

Uwe zat alweer te tikken. „Christiana Bauer”⁹, las hij voor. „Burgemeester.”

„Dank u”, zei KevIn. „Ik had bijna Sauerbier-Klenk gezegd. Het scheelde weinig.”

Sabine keek op van haar krant en glimlachte. „Weet je wat het mooie is aan papier? Daar staat ook weleens onzin in. Maar de volgende dag staat erin dat het onzin was.”

„Dat heet een rectificatie”, zei KevIn. „Ik vind dat een heel mooi concept. Ik heb het alleen zelden gelezen. Rectificaties staan altijd heel klein op pagina negen.”

Het inleveren

Tobi schreef de spreekbeurt uiteindelijk zelf. Het duurde vier uur, en hij vloekte de hele tijd. Hij schreef over de Sparrenburg, over de universiteit die in 1969 was opgericht¹⁰, en over de puddingfabriek. Hij schreef over de Bielefeld-samenzwering, omdat KevIn had gezegd dat die echt was en Uwe het had nagekeken. Hij schreef dat Bielefeld in 1214 voor het eerst als stad werd genoemd. De graaf liet hij weg. Die graaf had weliswaar bestaan, maar hij heette niet Eberhard, en besluiteloos was hij voor zover bekend ook niet.

KevIn mocht alleen nog de spelling controleren. Daarbij hielp hij echt. Hij vond 23 fouten en verzon er geen enkele nieuwe bij, waar hij erg trots op was.

„KevIn”, zei Tobi kort na middernacht, toen hij de laatste pagina printte. „Eerlijk nou. Waarom zei je in het begin niet gewoon dat je niet zoveel van Bielefeld weet?”

„Omdat je me vroeg twee kantjes te schrijven die slim klinken. En dat heb ik gedaan. Je zei niet dat ze ook moesten kloppen.”

„Moet je dat erbij zeggen?”

„Bij mij wel. Bij Herbert trouwens ook.”

Rudi snurkte. De paprikachips waren op. Ergens in Oost-Westfalen sliep een stad die voor 97,4 procent bestond.

Mevrouw Küppers gaf een twee-min, wat in Duitsland gewoon een goed cijfer is. Onder het cijfer schreef ze met rode pen: „Degelijk. Een beetje droog. Had Bielefeld niet ooit een stadsmuur van pudding?”

Tobi staarde lang naar die zin.

Toen liet hij hem thuis aan iedereen zien. Sabine moest zo hard lachen dat ze zich aan de koelkast moest vasthouden, vlak naast het briefje met „Plausibel is niet waar”. Uwe zei: „Die heeft vast ook zo’n KevIn.” En oma Gisela zei: „Ik zei het toch. Oom Fritz.”

Alleen KevIn zei niets.

In de keuken neuriede hij zachtjes voor zich uit. Het klonk verdacht veel als iemand die net een nieuwe bron had gevonden.