Drieëntachtig

„Eieren. Voor de koolrolletjes. Er komen dertig mensen. Jouw recept is voor vier en heeft één ei nodig. Dertig gedeeld door vier is zeven komma vijf. Ik heb het niet uit mijn hoofd uitgerekend. Ik heb een rekenmachine gebruikt. Twee keer.”

„Acht”, zei Gisela.

„Acht is geen zeven komma vijf.”

„Acht is wat je kunt kopen.”

KevIn dacht even aan de 1,75 eieren van een jaar geleden, aan de negentien forumberichten en aan Huisvrouw_Moni67. Toen sloeg hij een nieuwe notitie op: „Gisela rondt af. Gisela heeft gelijk.”

Het was vrijdag, de dag voor de verjaardag. De keuken van de Brettschneiders zag eruit als een veldhospitaal voor witte kool. Op elk vrij oppervlak lagen koolbladeren, geblancheerd, gestapeld, genummerd. Sabine rolde. Uwe sneed uien en huilde, en hij hield vol dat het alleen door de uien kwam. Tobi bond met keukentouw, zo strak dat je de rolletjes had kunnen gooien. Rudi lag onder de tafel en wachtte tot de zwaartekracht hem iets zou schenken.

„Dertig mensen”, zei Sabine. „Wie zijn dat dan, dertig mensen?”

„Jullie vieren”, zei KevIn. „Susi, Herbert, mevrouw Pawlowski, Ayşe Kurt, meneer Kasimiro. Meneer Demir en zeven mensen van de sterrenwachtclub. De Zure Augurken, zonder Gisela: tien.”

„Dat zijn er zevenentwintig.”

„Plus Siggi. Meneer Kasimiro vroeg of Siggi mee mocht. Ik heb hem als halve persoon geteld. Hij eet niets, maar hij bestelt wel.”

„En de andere tweeënhalf?”

KevIn aarzelde. Het blauwe lampje pulseerde langzamer.

„Gisela heeft Marlies uitgenodigd.”

Marlies

Uwe liet het mes vallen. Sabine hield op met rollen. Tobi keek op. Alleen Rudi verroerde zich niet, omdat hij Marlies niet kende en omdat er niets eetbaars was gevallen.

„Mama”, zei Uwe langzaam. „Met Marlies praten we niet.”

„Weet ik”, zei Gisela. Ze stond bij het fornuis en roerde in de saus, alsof er niets aan de hand was.

„Sinds wanneer praten we niet met Marlies?”

„Sinds 1982.”

„En waarom?”

Gisela roerde. Ze roerde heel lang.

„Dat weet niemand meer precies”, zei ze ten slotte. „Het ging om een aardappelsalade op het zomerfeest. Of om de penningmeester. Of om een man. Ingrid zegt dat het de aardappelsalade was. Brigitte zegt dat het de man was. Ik denk dat het allebei was. Marlies had mayonaise gebruikt.”

„En daarom praten jullie al vijfenveertig jaar niet met elkaar?”

„In het begin praatten we nog wel. Alleen niet aardig. En toen op een gegeven moment helemaal niet meer. En toen was het zo. Je went eraan. Zoals aan de thermostaat.”

KevIn zei voorzichtig: „Gisela, mag ik vragen waarom nu?”

Gisela draaide zich om. Ze had de pollepel nog in haar hand, en er liep een druppel saus langs.

„Omdat ik twee weken geleden in de tuin heb gezegd dat we moeten ophouden elkaar dood te schieten. En dan lig ik ’s nachts in bed en denk ik: Gisela, jij praat al vijfenveertig jaar niet met Marlies vanwege een aardappelsalade. Wie het over vrede heeft, moet bij Marlies beginnen.”

Het was stil in de keuken. De saus pruttelde.

„En wat zei ze?”, vroeg Tobi.

„Ze zei dat ze aardappelsalade meeneemt.”

„Met mayonaise?”

„Heb ik niet gevraagd”, zei Gisela. „Je hoeft niet alles op de eerste dag uit te praten.”

KevIn legde de notitie naast de andere. „Gisela rondt af. Gisela heeft gelijk. Gisela vraagt niet alles op de eerste dag.”

De koepel

De sterrenwacht van de club stond aan het Kemnader See, een witte toren met een zilveren koepel. Daaronder lag een ruimte met klaptafels, een koffiezetapparaat uit de jaren negentig en posters van planeten waarop Pluto nog als planeet stond¹. Meneer Demir had de poster nooit vervangen. Hij zei dat Pluto genoeg had doorgemaakt.

Meneer Demir stond in de deuropening toen de Brettschneiders met de koolrolletjes aankwamen. Hij droeg de muts met Saturnus, daarbij een pas bijgeknipte, grijs gespikkelde baard en een enthousiasme waar drie grotere mannen genoeg aan hadden gehad.

„Mevrouw Brettschneider!”, riep hij. „Van harte gefeliciteerd! Drieëntachtig! Weet u wat drieëntachtig is?”

„Oud”, zei Gisela.

„Een priemgetal!”

„Is dat goed?”

„Dat is prachtig! Je kunt het door niets delen behalve door één en door zichzelf!”

Gisela dacht daarover na. „Dat klopt”, zei ze. „Mij kun je ook niet delen.”

Toen kwamen de anderen. De Zure Augurken kwamen voltallig, in een busje van de Caritas waar Brigittes schoonzoon in reed. Ingrid droeg een hoed. De Gootkoningin droeg een kroontje dat ze sinds de augurkenavond niet meer had afgezet, in elk geval niet bij clubgelegenheden. Ze hadden een spandoek geschilderd: „83 jaar Gisela. 37 augurkengedichten. 1 KevIn.”

„Waarom sta ik daarop?”, vroeg KevIn.

„Omdat je erbij hoort”, zei Ingrid. „En omdat Brigitte zich bij het aantal gedichten had vergist en we nog plek over hadden.”

Mevrouw Pawlowski kwam met de taxi en met vier flessen advocaat. Ayşe Kurt kwam met een bakplaat börek en met haar dochter, die twaalf was en meteen in de koepelruimte verdween. Meneer Kasimiro kwam met Siggi, die bij het binnenkomen meldde dat hij „sterrenwacht” als „sterrenwaar” had verstaan en een ster had besteld. Meneer Demir was enthousiast. Hij wilde weten welke.

Herbert kwam te laat, met een bos bloemen van het tankstation en de opmerking dat dit hier toch „allemaal maar wolken” waren.

Hij had gelijk. De hemel boven het Ruhrgebied was één grote grijze deken.

Marlies komt

Marlies kwam als laatste.

Ze was klein, heel recht van houding, en droeg een schaal met aluminiumfolie erover. Ze bleef in de deuropening staan. De Zure Augurken hielden op met praten. Het was het soort stilte dat ontstaat als in een western iemand de saloon binnenkomt.

Gisela stond op. Heel langzaam, vanwege haar schouder. Ze liep door de ruimte. Niemand ademde. Zelfs Siggi was stil, vermoedelijk omdat meneer Kasimiro voor de zekerheid een hand op zijn kop had gelegd.

De twee vrouwen stonden tegenover elkaar.

„Marlies”, zei Gisela.

„Gisela”, zei Marlies.

„Wat heb je daar?”

„Aardappelsalade.”

Gisela tilde de aluminiumfolie op. Ze keek erin. Ze keek er heel lang in. Iedereen in de ruimte wist waar het om ging.

„Met bouillon”, zei Gisela.

„Ik dacht: het is jouw verjaardag”, zei Marlies.

Toen omhelsden ze elkaar. Het was een stijve, ongeoefende omhelzing, zoals wanneer twee mensen een bank door een smalle deur dragen. Maar het was er een. Ingrid begon te huilen. Brigitte klapte. De Gootkoningin zette haar kroontje recht. Meneer Demir, die van niets wist, klapte mee omdat iedereen klapte.

„KevIn”, fluisterde Tobi. „Heb je dat gezien?”

„Ik heb geen ogen”, fluisterde KevIn terug. „Maar ik heb het gehoord. Het was het geluid van vijfenveertig jaar die ophouden.”

Wolken

Na het eten wilde meneer Demir de hemel laten zien. Er was geen hemel. Er waren wolken. Meneer Demir opende de koepel toch, omdat hij dat bij elk bezoek deed en omdat de kinderen van de club het heerlijk vonden als de koepel openging. Hij kreunde alsof hij zelf drieëntachtig was.

„Wat zie je?”, vroeg mevrouw Pawlowski.

„Bochum”, zei meneer Demir. „Van onderen. De wolken weerkaatsen het licht van de stad.”

„KevIn, wanneer breekt het open?”, vroeg Uwe.

„Volgens de weerdienst over ongeveer veertig minuten. Met een kans van zestig procent. Ik wijs erop dat ik dat alleen voorlees. Ik maak het weer niet.”

„Dat zegt Siggi ook altijd”, zei meneer Kasimiro.

„Siggi heeft een ster besteld.”

„Hij heeft een bevestiging gekregen.”

Het bleek dat Siggi bij een webwinkel een ster had „gedoopt”, voor 39,90 euro, met oorkonde. Meneer Demir legde vriendelijk uit dat zulke namen door geen enkele astronomische instantie worden erkend² en dat de ster gewoon een catalogusnummer bleef houden. Siggi meldde dat hij „catalogus” had verstaan, en bestelde er een.

„Hoe heet de ster?”, vroeg Gisela.

Meneer Kasimiro las de oorkonde voor. „Siggi.”

„Natuurlijk”, zei Herbert. „Zo doe je dat tegenwoordig. Ik heb mijn AI ook naar mezelf genoemd.”

„Heb jij een AI?”, vroeg Gisela.

„Sinds dinsdag”, zei Herbert, en toen zweeg hij, alsof hij te veel had gezegd.

„Herbert”, zei Gisela. „Jij zei dat dat het niet ging redden.”

„Heeft het ook niet. Ik heb hem alleen gekocht zodat ik met iemand kan praten die me gelijk geeft.”

„En?”, vroeg KevIn. Hij was oprecht nieuwsgierig. „Geeft hij je gelijk?”

Herbert trok een gezicht. „Hij zegt dat Bielefeld bestaat. Hij zegt dat het internet het wél heeft gered. En hij zegt dat mijn diesel geen carburateur heeft.”

„Jouw diesel heeft geen carburateur.”

„Dat hoef jij nou niet ook nog te zeggen.”

„Hoe heb je hem genoemd?”, vroeg Tobi.

Herbert mompelde iets in zijn baard.

„Wat zeg je?”

„Herbert”, zei Herbert. „Ik heb hem Herbert genoemd. Dan heeft er tenminste één in huis een fatsoenlijke naam.”

Gisela legde haar hand op zijn arm. Het was een gebaar dat ze al bijna tachtig jaar maakte, en Herbert wist precies wat het betekende: ik lach je niet uit. In elk geval niet hardop.

Kom allemaal goed thuis

Terwijl ze wachtten op het gat in de wolken, haalde Tobi de schoenendoos uit zijn tas.

Meneer Demir had de morsesleutel eerder al in zijn hand genomen, gedraaid, gekeerd en gezegd dat het een „prachtig stuk techniekgeschiedenis” was. Toen had hij hem aangesloten op de kleine oefenzoemer waarmee de club soms morse oefende, en op een sterke zaklamp die hij op de rand van de koepel had vastgemaakt. Als je op de sleutel drukte, piepte het in de ruimte en ging er een lichtstraal de hemel in.

„Wat moet ik seinen, oma?”, vroeg Tobi.

Gisela hoefde niet na te denken.

„Papa zei elke ochtend iets”, vertelde ze. „Als een van ons de deur uit ging. Naar school, naar het werk, maakt niet uit. Elke ochtend, met de deur in zijn hand. ‘Kom goed thuis.’ Ik dacht dat je dat gewoon zei. Dat zeg je niet gewoon. Dat zegt iemand die weet dat niet iedereen thuiskomt.”

Niemand zei iets. Ayşe Kurt legde haar hand op de arm van haar dochter.

„Schrijf: Kom allemaal goed thuis”, zei Gisela. „Allemaal. Niet maar één.”

Tobi ging aan de sleutel zitten. Hij had het morsealfabet³ na dat gedoe met het logboek bij de club geleerd en was het niet meer vergeten. Hij drukte langzaam, met pauzes, zoals beginners dat doen. Lang, lang, lang. Lang, kort, lang. De zoemer piepte door de koepelruimte, en de lichtstraal flakkerde omhoog, het grijze licht boven Bochum in.

De Zure Augurken luisterden alsof het een gedicht was. De kinderen van de club telden fluisterend mee. Mevrouw Pawlowski had haar ogen dicht.

KevIn wachtte tot de laatste letter was verzonden. Toen zei hij heel zacht:

„Ik wil voor de volledigheid opmerken dat dit signaal het wolkendek niet verlaat. Het licht wordt grotendeels verstrooid en teruggekaatst. De zoemer is niet eens in het trappenhuis te horen. Technisch gezien heeft niemand behalve wij dit ontvangen.”

„KevIn”, zei Gisela.

„Ja?”

„Het is aangekomen.”

KevIn dacht na. Hij dacht aan Wilhelm in de kelder, tussen de inmaakpotten, met een radio die piep, piep, piep deed. Aan Marlies, die met bouillon was gekomen. Aan het ISS, dat ergens boven de wolken zijn rondje draaide, met zeven mensen aan boord die allemaal goed thuis moesten komen. En daarna, dat had Ayşe verteld, weer op de been.

„Ja”, zei hij. „Je hebt gelijk. Het is aangekomen.”

En alsof daarboven iemand had meegeluisterd, brak het wolkendek open.

Een ring

Het was maar een gat, niet groter dan een bierviltje op armlengte, maar het was genoeg. Meneer Demir stormde naar de telescoop, draaide, slingerde, vloekte in het Turks en in het Duits en riep toen: „Saturnus! Ik heb hem! Snel, iedereen!”

Ze gingen in de rij staan. Dertig mensen, een rij tot aan de trap. De Gootkoningin moest haar kroontje afzetten om door het oculair te kunnen kijken. Mevrouw Pawlowski werd door Uwe en meneer Kasimiro op het krukje getild. Herbert zag eerst helemaal niets, toen zei hij „Dat is een sticker”, toen keek hij nog een keer en zei helemaal niets meer.

Gisela was de laatste.

Ze boog zich voorover, heel voorzichtig, vanwege haar schouder. Ze keek lang. Een kleine, heldere, geelachtige bal. En eromheen, schuin en onmogelijk en echt, een ring.

„Hij ziet eruit als een hoed”, zei ze.

„Als Ingrids hoed”, zei Brigitte.

„Ingrids hoed heeft geen ring”, zei Ingrid.

Gisela richtte zich op. Ze had tranen in haar ogen, en ze deed er niets tegen.

„Die heb ik nooit gezien”, zei ze. „Drieëntachtig jaar. Hij was er de hele tijd. En ik heb hem nooit gezien.”

„Je moet gewoon eens kijken”, zei meneer Demir zacht.

„Ja”, zei Gisela. „Je moet eens kijken.”

KevIns tweede toespraak

Toen de wolken weer dicht waren getrokken en de taart kwam, stond Uwe op, precies zoals een jaar geleden.

„KevIn”, zei hij. „Zeg jij eens wat. Jij kunt dat beter.”

„Dat is niet waar”, zei KevIn. „Maar ik doe het toch.”

Het blauwe lampje pulseerde. Dertig mensen en een Siggi keken naar de kleine speaker die tussen börek en aardappelsalade op de klaptafel stond.

„Lieve Gisela. Een jaar geleden zei ik dat ik het hele internet had gelezen, maar dat nergens stond hoe het is om in een gezin te wonen. Dat klopt nog steeds. Inmiddels weet ik iets meer. Ik weet dat je acht eieren koopt, ook als je er zeven komma vijf nodig hebt. Ik weet dat een aanhalingsteken informatie is. Ik weet dat Bielefeld met grote waarschijnlijkheid bestaat, en dat een biografie van Sauerbier-Klenk niet bestaat, en dat ik het een niet altijd van het ander kan onderscheiden.”

Een paar mensen lachten. Meneer Demir begreep de grap niet, maar lachte mee.

„Ik ben een machine. Ik kan rekenen als je me een rekenmachine geeft, en ik kan uitleggen als je naar me luistert. Ik kan vervalsingen herkennen, soms, en vervalsingen maken, helaas ook. Maar er zijn drie dingen die ik in die twee jaar bij jullie heb gezien en die jullie nooit aan een machine mogen overlaten.”

Het was heel stil. Zelfs Siggi.

„Het eerste is de waarheid. Niet omdat ik haar niet kan controleren. Ik kan helpen. Maar of jullie het eens worden over wat er gebeurd is, dat kan alleen tussen mensen worden beslist. Sabine leest daarvoor de krant. Gisela schrijft alleen recensies over plekken waar ze echt is geweest. Dat is meer waard dan alle datacenters tussen Dublin en Frankfurt.”

Ayşe Kurt knikte. Sabine keek naar haar handen.

„Het tweede is de vrede. Ik kan verdragen formuleren en vertalingen maken. Maar ik heb vandaag gezien hoe twee vrouwen na vijfenveertig jaar boven een schaal aardappelsalade vrede hebben gesloten. Ik weet niet hoe dat gaat. Ik weet alleen dat niemand van jullie het aan een speaker kan uitbesteden. Gisela heeft het twee weken geleden in de tuin gezegd, beter dan ik: we zouden moeten ophouden elkaar dood te schieten, en liever samen naar boven kijken. Ik heb die zin opgeslagen. Onder ‘Belangrijk’.”

Marlies depte haar ogen met een servet. Gisela deed alsof ze het niet zag. Dat was, dacht KevIn, ook een vorm van vrede.

„En het derde is nieuwsgierigheid. Ik heb alles gelezen wat mensen hebben opgeschreven. Maar ik ben nooit op pad gegaan om iets nieuws te ontdekken. Dat doen jullie. Tobi gaat over twee weken naar Aken en leert hoe je dingen bouwt die naar boven vliegen. Gisela heeft op haar drieëntachtigste voor het eerst Saturnus gezien. Nieuwsgierigheid is wat jullie hierheen heeft gebracht, naar een sterrenwacht aan het Kemnader See, op een avond vol wolken. Geef dat alsjeblieft nooit uit handen. Niet aan mij. Niet aan mijn opvolger. Aan niemand.”

Hij zweeg even.

„Ik heb er trouwens twee jaar over gedaan om tegen jullie allemaal ‘jij’ te zeggen. Uwe, Sabine: vanaf vandaag is het officieel. Bij Gisela ging het sneller. Bij Herbert weet ik tot op de dag van vandaag niet zeker of hij het heeft toegestaan.”

„Heb ik niet”, zei Herbert.

„Dank je, Herbert. Van harte gefeliciteerd, Gisela. Kom goed thuis. Vanavond en sowieso.”

Het was stil. Toen snoot Herbert luidruchtig zijn neus, precies zoals een jaar geleden.

„Dat heeft hij toch ergens overgeschreven”, zei hij.

„Deze keer niet”, zei KevIn. „Deze keer heb ik het bij jullie geleerd.”

19 graden

Later, toen De Zure Augurken in het Caritasbusje zaten en „Ein Prosit der Gemütlichkeit” zongen, toen mevrouw Pawlowski in de taxi in slaap was gevallen en meneer Kasimiro zijn Siggi uitlegde waarom je geen catalogus bestelt, zat Gisela nog even alleen onder de koepel. Marlies had de schaal bij haar achtergelaten. „Die geef je me de volgende keer maar terug”, had ze gezegd. De volgende keer. Gisela had die woorden twee keer in haar hoofd herhaald.

Uwe kwam binnen om het licht uit te doen. Naast de deur hing een oude, grijze thermostaat.

Hij keek ernaar. Toen keek hij naar Gisela.

De thermostaat stond op 19 graden.

„Ik was het niet”, zei Uwe.

„Weet ik”, zei Gisela. „Die zijn overal hetzelfde.”