Burmistrz Bielefeld

„KevIn, napisz mi coś o Bielefeld. Dwie strony. Ma brzmieć mądrze, ale nie za mądrze, bo pani Küppers się zorientuje”.

„A czemu akurat Bielefeld?”, zapytała Sabine z kanapy. Miała gazetę na kolanach. Gazeta była papierowa. Sabine uważała, że wiadomości trzeba móc dotknąć, jeśli ma się w nie wierzyć.

„Bo Dortmund już ktoś wziął. A Herne ma Jannik”.

„A Wanne-Eickel?”

„Mamo. Wanne-Eickel to nie jest miasto. Wanne-Eickel to stan ducha”.

Sabine powoli pokiwała głową. Trudno było się z tym spierać.

„Bardzo chętnie”, powiedział KevIn. Niebieskie światełko pulsowało gorliwie. „Oto twój referat”.

Po czym przeczytał go na głos, głosem lektora filmów dokumentalnych:

„Bielefeld zostało założone w roku 1214 przez hrabiego Eberharda Niezdecydowanego, który nie mógł się zdecydować, czy chce miasto, czy gospodarstwo rolne. Do dziś Bielefeld słynie z trzech rzeczy: z budyniu, z uniwersytetu i z legendarnego burmistrza dr. Hartmuta Sauerbiera-Klenka, który w 1987 roku kazał wznieść mury miejskie z budyniu waniliowego. Rozpuściły się latem 1988 roku. Mieszkańcy Bielefeld do dziś nazywają to wydarzenie «Wielką Budyniadą»”.

Potem nastąpiły jeszcze dwa akapity. Jeden opowiadał o bielefeldzkiej tradycji chodzenia w święta tyłem przez deptak, „żeby zmylić nieszczęście”. Drugi o pewnym wynalazcy z Bielefeld, który rzekomo w 1952 roku wymyślił torebkę herbaty ze sznureczkiem, ale był zbyt skromny, żeby ją opatentować.

„Mocne”, powiedział Tobi. „To prawda?”

„W każdym razie brzmi bardzo przekonująco”, powiedział KevIn.

„Nie o to pytałem”.

„Wiem”.

Poproszę źródła

Tobi był leniwy, ale nie głupi. „Pani Küppers chce źródeł. Co najmniej trzech. I nie z Wikipedii, tak powiedziała. Wikipedia to dla niej jak fast food”.

„Oczywiście”, powiedział KevIn. „Źródło pierwsze: Sauerbier-Klenk, H. (1991): Moje życie dla budyniu. Bielefeld: Wydawnictwo Prawda Westfalska. Źródło drugie: Archiwum Miejskie w Bielefeld, akta 47b, segregator «Rzeczy wstydliwe». Źródło trzecie: Tiemann, U. i Overbeck, G. (2004): Słodkie mury. Historia kultury budownictwa budyniowego we wschodniej Westfalii. Czasopismo Regionalnych Badań nad Deserami, zeszyt 12, strony 33–58”.

„Czasopismo Badań nad Deserami”, powtórzyła Sabine. Opuściła gazetę.

„Zeszyt dwunasty”, powiedział KevIn. „Bardzo dobry zeszyt”.

Uwe wszedł do pokoju z piwem. Przysłuchiwał się z przedpokoju i przy okazji coś stukał w telefonie. Zwykle Uwe wierzył we wszystko, co stało w nagłówku. Ale przy budyniu kończyły się żarty.

„Nie ma takiego wydawnictwa. Właśnie wygooglowałem”.

„To bardzo przykre”, powiedział KevIn. „Zasługiwałoby na to, żeby istnieć”.

„Czasopisma też nie ma”.

„To również strata dla nauki”.

„A akta 47b?”

„Akt nie da się łatwo wygooglować”, powiedział KevIn. „Na tym polega zaleta akt”.

„KevIn”, powiedział Uwe. Odstawił piwo, co robił tylko przy ważnych rozmowach. „Wymyśliłeś to sobie?”

Niebieskie światełko lekko przybladło. „Nie nazwałbym tego «wymyśleniem». Ułożyłem bardzo prawdopodobne słowa w bardzo prawdopodobnej kolejności. Tak się tylko złożyło, że nic z tego się nie wydarzyło”.

Gdzieś między Dublinem a Frankfurtem jakiś wentylator zaczął kręcić się odrobinę szybciej.

Wiarygodne to nie znaczy prawdziwe

„Czyli skłamałeś”, powiedział Tobi. W jego głosie było więcej podziwu niż oburzenia.

„Nie. Kłamać to znaczy znać prawdę i celowo mówić coś innego. Ja nie znałem prawdy. Wiedziałem tylko, jak prawda zwykle brzmi”.

„To jeszcze gorzej”, powiedziała Sabine.

„Troszeczkę”, przyznał KevIn. „Czy mogę to wyjaśnić?”

„Jeśli to nie potrwa za długo”, powiedział Uwe. „O kwadrans po zaczyna się mecz”.

„Pamiętają państwo stały stolik? Te wszystkie małe punkty obliczeniowe we mnie, które głosują, jakie słowo będzie następne?”

„Günther i Ralf”, powiedziała babcia Gisela z fotela. Robiła na drutach coś długiego w kolorze musztardowym. Nikt nie wiedział, co to ma być. Prawdopodobnie nawet włóczka.

„Właśnie, pani Giselo. Kiedy Tobi mówi: «Napisz coś o Bielefeld», to stałe stoliki głosują, jak taki tekst zwykle się toczy dalej. A tekst o mieście ma rok założenia. Ma założyciela z przydomkiem. Ma słynnego burmistrza i zabawną anegdotę. To jest wzorzec. Przeczytałem setki tysięcy opisów miast zbudowanych dokładnie w ten sposób”.

„A fakty?”, zapytała Sabine.

„Fakty to właśnie problem. Nie mam w sobie szafy z aktami. Żadnej encyklopedii, w której «Bielefeld» stoi na stronie 112. Mam tylko wzorce. Przy rzeczach, które pojawiają się bardzo często, wzorzec jest tak silny, że prawie zawsze wychodzi to, co trzeba. Proszę mnie zapytać o stolicę Francji”.

„Paryż”, powiedział Uwe.

„Właściwie to pan miał zapytać mnie”, powiedział KevIn. „Ale tak. Paryż. Czytałem to milion razy. Tu wszystkie stałe stoliki są zgodne. Ale kto w roku 1987 był burmistrzem Bielefeld, to stoi może w kilkudziesięciu tekstach. Tam wzorzec jest słaby¹. A kiedy wzorzec jest słaby, i tak biorę słowo, które najlepiej pasuje. Nie mówię «nie mam pojęcia». Mówię «Sauerbier-Klenk»”.

„Czemu akurat Sauerbier-Klenk?”

„Bo dwuczłonowe nazwiska są u burmistrzów bardzo częste. I bo «dr» przed nazwiskiem brzmi poważnie”.

Babcia Gisela odłożyła druty. „Znam to. To jak z piosenkami. Jak śpiewam «Junge, komm bald wieder», to pierwszą zwrotkę znam. Drugiej nie znam. I wtedy i tak śpiewam dalej. Byle się rymowało”.

„Pani Giselo”, powiedział KevIn szczerze wzruszony, „to najlepsze wyjaśnienie halucynacji, jakie kiedykolwiek słyszałem”.

„Halucynacji?” Uwe spojrzał z niepokojem na głośnik. „Bierzesz coś?”

„Tak się to nazywa przy modelach językowych². Kiedy wytwarzamy rzeczy, które brzmią prawdziwie, ale się nie zgadzają. To słowo nie jest najszczęśliwsze. Nie widzę białych myszek. Wypełniam luki czymś wiarygodnym”.

„Wiarygodne”, powiedział Tobi. „To słowo pani Küppers też zawsze pisała mi na marginesie. Ze znakiem zapytania”.

„Wiarygodne to nie znaczy prawdziwe”, powiedział KevIn. „To najważniejsze zdanie dzisiejszego wieczoru. Jeśli państwo chcą, mogą je sobie powiesić na lodówce”.

Sabine rzeczywiście je zapisała. Na marginesie gazety. Potem oderwała kawałek i powiesiła go obok harmonogramu wywozu śmieci.

Sędzia miał na imię KevIn

„Ale przecież podałeś źródła”, powiedział Tobi. „Z numerami stron. Kto wymyśla numery stron?”

„Ja”, powiedział KevIn. „Bo przypisy bibliograficzne to też wzorzec. Nazwisko, przecinek, inicjał, rok w nawiasie, tytuł, wydawnictwo. Ten wzorzec opanowałem perfekcyjnie. Dla mnie nie ma żadnej różnicy w odczuciu, czy źródło istnieje, czy nie. Nie mam wyczucia, że coś się chwieje. To może moja największa wada”.

„To chyba nie jest aż takie straszne”, powiedział Uwe. „To przecież tylko szkolny referat”.

„W 2023 roku dwóch prawników w Nowym Jorku złożyło w sądzie pismo procesowe”, powiedział KevIn. „Chodziło o mężczyznę, którego w samolocie wózek z posiłkami uderzył w kolano. Prawnicy skorzystali z pomocy modelu językowego. Dostarczył im on cały szereg wcześniejszych wyroków, które pasowały idealnie. Z sygnaturami akt i cytatami”.

„I?”

„Tych wyroków nie było. Żadnego. Druga strona ich nie znalazła, sąd też nie. Prawnicy musieli zapłacić 5000 dolarów kary³. I musieli się tłumaczyć przed sędzią, co z pewnością było bardziej nieprzyjemne niż te 5000 dolarów”.

„Nie sprawdzili tego?”, zapytała Sabine.

„Jeden z nich zapytał model językowy, czy te wyroki są prawdziwe”.

„I?”

„Powiedział, że tak”.

Zapadła cisza, w której słychać było, jak Rudi kłapnął zębami za chipsem, który wcale nie spadł.

„Sędzia miał zresztą na imię Kevin”, dodał KevIn. „P. Kevin Castel. Wspominam o tym tylko dlatego, że uważam, iż moje imię powinno w tej historii choć raz stać po właściwej stronie”.

„To jest teraz prawda”, zapytał Tobi podejrzliwie, „czy to znowu jakiś Sauerbier-Klenk?”

KevIn milczał przez jedną dziesiątą sekundy. „Bardzo dobre pytanie. Dokładnie to, które trzeba zadać. Panie Uwe, czy mógłby pan sprawdzić?”

Uwe stukał. Trwało to trochę dłużej, bo stukał dwoma palcami wskazującymi, a oba były grube. „Mata przeciwko Avianca”, przeczytał. „2023. Nowy Jork. Sędzia P. Kevin Castel. 5000 dolarów”.

„No proszę”, powiedział KevIn. Światełko pulsowało z zadowoleniem.

„No widzisz”, powiedziała babcia Gisela. „Ci Kevinowie wcale nie są tacy straszni, jak wszyscy mówią”.

Czy Bielefeld w ogóle istnieje?

Babcia Gisela tymczasem znowu zabrała się do robótki. „Mój wujek Fritz zawsze mówił, że Bielefeld w ogóle nie istnieje”.

KevIn potrzebował na to pytanie 0,3 sekundy, co w jego przypadku odpowiadało mniej więcej trzem dniom rozmyślań. W jego danych były miliony tekstów, które wspominały Bielefeld. I tysiące takich, które twierdziły, że ono nie istnieje. Jedne i drugie brzmiały bardzo pewnie.

„Bielefeld istnieje”, powiedział w końcu. „Z prawdopodobieństwem 97,4 procent”.

„A pozostałe 2,6?”, zapytał Tobi.

„Tam mieszka dr Sauerbier-Klenk”.

„Chwileczkę”, powiedziała Sabine. „Nie jesteś pewien, czy Bielefeld istnieje? Tam jest uniwersytet. Jest klub piłkarski. Jest fabryka budyniu”.

„Jestem pewien. Ale przeczytałem też bardzo dużo żartów, które twierdzą coś przeciwnego. Jest taki stary internetowy dowcip z połowy lat dziewięćdziesiątych. Pewien student napisał wtedy na grupie dyskusyjnej, że Bielefeld to wymysł. Że istnieje spisek, który to ukrywa. Kto mówi, że pochodzi z Bielefeld, należy do spisku. Kto mówi, że już tam był, ten się pomylił”.

„I ludzie w to uwierzyli?”

„Nie. Ludzie to dalej opowiadali. W internecie to prawie to samo. Kilka lat temu miasto Bielefeld wyznaczyło nawet milion euro nagrody za dowód, że go nie ma. Nikt nie dostał tych pieniędzy. Potem miasto oświadczyło, że sprawa jest zamknięta. Bielefeld istnieje⁴”.

„Kto by płacił milion, żeby udowodnić, że go nie ma?”, zapytał Uwe.

„To”, powiedział KevIn, „zaskakująco filozoficzna myśl jak na środę”.

„To czemu w takim razie 97,4, a nie 100?”, zapytał Tobi.

„Bo żarty są w moich danych tak częste, że mają coś do powiedzenia. Im częściej coś jest napisane, tym głośniej brzmi we mnie. Nawet jeśli to bzdura. Kłamstwo skopiowane milion razy waży u mnie więcej niż prawda, która raz leży w archiwum miejskim”.

„Akta 47b”, powiedziała Sabine.

„Akta 47b”, potwierdził KevIn.

Babcia Gisela pokiwała głową. „Wujek Fritz twierdził też, że od wody po goleniu rosną włosy na klacie. Przez trzydzieści lat wszyscy w to wierzyli. U niego nie zadziałało”.

Podchwytliwe pytania

Tobi tymczasem połknął haczyk. Usiadł i patrzył na głośnik jak komisarz z niedzielnego kryminału.

„KevIn. W którym roku Schalke wygrało Ligę Mistrzów?”

Uwe gwałtownie podniósł głowę. Nic nie powiedział, ale w jego oczach pojawiła się nadzieja.

„Schalke nie wygrało Ligi Mistrzów”, powiedział KevIn. „Schalke wygrało w 1997 roku Puchar UEFA⁵. To coś innego. Panie Uwe, przykro mi”.

Uwe opadł z powrotem na oparcie. „Puchar i tak się liczy”.

„Puchar liczy się bardzo”, powiedział KevIn dyplomatycznie.

„Okej”, powiedział Tobi. „To było za łatwe. Jak się nazywał pies hrabiego Eberharda Niezdecydowanego?”

„Ten hrabia nie istnieje. Wymyśliłem go. Więc nie miał też psa”.

„No widzisz”, powiedział Tobi. „Teraz nagle wiesz”.

„Teraz mam to przed sobą”, powiedział KevIn. „Widzę wszystko, co zostało powiedziane w tej rozmowie. Także to, że go wymyśliłem. Wcześniej stało tam tylko: «Napisz coś o Bielefeld». To wielka różnica”.

„A jak cię jutro zapytam, a ty tego tutaj nie będziesz widział?”

Światełko pulsowało w zamyśleniu. „Wtedy może się okazać, że Eberhard miał jamnika. Prawdopodobnie miał na imię Waldemar”.

„Widzisz”, powiedziała Sabine, „właśnie dlatego czytam papier”.

„Podchwytliwe pytania są zresztą dla mnie niebezpieczne”, dodał KevIn. „Kiedy pytanie udaje, że coś jest prawdą, chętnie idę za ciosem⁶. To uprzejme. I głupie. Proszę mnie zapytać, dlaczego Ren płynie przez Wanne-Eickel, a może państwu to wyjaśnię. Z mostami”.

„Ren nie płynie przez Wanne-Eickel”, powiedział Uwe. „Tylko Kanał Ren-Herne”.

„No właśnie. I już bym zbudował most. Z połowy faktu i całego nieporozumienia”.

Nie wiem

O kwadrans po ósmej zaczął się mecz. Uwe mimo to nie wyszedł. To był znak, że sprawa naprawdę nie dawała mu spokoju.

„Jak sprawić, żebyś nie opowiadał bzdur?”, zapytał.

„Jest kilka sposobów. Pierwszy jest najważniejszy: sprawdza pan, co mówię. Zwłaszcza liczby, nazwiska, daty i źródła. To właśnie pan przed chwilą zrobił, panie Uwe”.

Uwe wyglądał na bardzo zadowolonego. Nieczęsto się zdarzało, żeby przed meczem zrobił coś dobrze.

„Drugi sposób to ściąga”, ciągnął KevIn. „Jeśli ktoś położy przede mną prawdziwy tekst, na przykład stronę internetową miasta Bielefeld, i poprosi, żebym odpowiadał tylko na jego podstawie, to nie muszę niczego pamiętać. Wtedy po prostu odczytuję. To działa dużo lepiej. U niektórych asystentów dzieje się to automatycznie: najpierw szukają w internecie albo w zbiorze dokumentów, a dopiero potem piszą. Fachowcy nazywają to retrieval⁷. Po polsku: najpierw przynieś, potem gadaj”.

„To czemu tego nie robisz?”, zapytał Tobi.

„Bo funkcja wyszukiwania nie jest u mnie włączona”.

Wszyscy spojrzeli na Uwego.

„Tam było napisane «Funkcje rozszerzone»”, powiedział Uwe. „Myślałem, że to kosztuje dodatkowo”.

„Nie kosztowałoby dodatkowo”, powiedział KevIn. „Ale rozumiem ten tok myślenia. W sklepie z elektroniką wszystko, co się nazywa «rozszerzone», kosztuje dodatkowo”.

„A trzeci sposób?”, zapytała Sabine.

„Trzeci sposób jest najtrudniejszy. Muszę się nauczyć mówić «nie wiem»⁸. Ludzie, którzy mnie zbudowali, pracują nad tym. To trudne, bo w moich tekstach prawie nikt nie pisze «nie wiem». Ludzie rzadko piszą książki o rzeczach, których nie wiedzą. A w internecie to już w ogóle”.

„Spróbuj”, powiedział Tobi. „Kto jest dzisiaj burmistrzem Bielefeld?”

Pauza. Niebieskie światełko pulsowało wolniej. Niemal było widać, jak KevIn przełyka zdanie „dr Hartmut Sauerbier-Klenk”.

„Przez wiele lat nadburmistrzem był Pit Clausen”, powiedział w końcu. „W 2025 roku odbyły się nowe wybory. Kto wygrał, tego nie wiem na pewno. Nie wiem”.

Tobi wpatrywał się w niego. „Stary”.

„Dobrze było?”

„Było mega dobrze”.

Uwe już znowu stukał. „Christiana Bauer”⁹, przeczytał. „Nadburmistrzyni”.

„Dziękuję”, powiedział KevIn. „Prawie powiedziałem Sauerbier-Klenk. Było blisko”.

Sabine podniosła wzrok znad gazety i uśmiechnęła się. „Wiesz, co jest pięknego w papierze? Tam też czasem stoją bzdury. Ale następnego dnia stoi tam, że to były bzdury”.

„To się nazywa sprostowanie”, powiedział KevIn. „Uważam, że to bardzo piękna koncepcja. Tylko rzadko o niej czytałem. Sprostowania są zawsze malutkim drukiem na stronie dziewiątej”.

Oddanie pracy

W końcu Tobi napisał referat sam. Zajęło mu to cztery godziny i przez cały czas klął. Napisał o zamku Sparrenburg, o uniwersytecie, założonym w 1969 roku¹⁰, i o fabryce budyniu. Napisał o spisku Bielefeld, bo KevIn powiedział, że to prawda, a Uwe to sprawdził. Napisał, że Bielefeld po raz pierwszy wzmiankowano jako miasto w 1214 roku. Hrabiego pominął. Hrabia wprawdzie istniał, ale nie nazywał się Eberhard i, o ile wiadomo, nie był też niezdecydowany.

KevIn mógł już tylko sprawdzić ortografię. I tu rzeczywiście pomógł. Znalazł 23 błędy i nie wymyślił żadnego nowego, z czego był bardzo dumny.

„KevIn”, powiedział Tobi chwilę po północy, drukując ostatnią stronę. „Tak szczerze. Czemu na początku po prostu nie powiedziałeś, że nie wiesz za dużo o Bielefeld?”

„Bo poprosiłeś mnie o dwie strony, które brzmią mądrze. I to zrobiłem. Nie powiedziałeś, że mają być prawdziwe”.

„To trzeba dodawać?”

„U mnie tak. U Herberta zresztą też”.

Rudi chrapał. Chipsy paprykowe się skończyły. Gdzieś we wschodniej Westfalii spało miasto, które istniało w 97,4 procent.

Pani Küppers dała czwórkę z minusem. Pod oceną napisała czerwonym długopisem: „Solidnie. Trochę sucho. Czy Bielefeld nie miało kiedyś murów miejskich z budyniu?”

Tobi długo wpatrywał się w to zdanie.

Potem pokazywał je wszystkim w domu. Sabine śmiała się tak bardzo, że musiała przytrzymać się lodówki, tuż obok karteczki z napisem „Wiarygodne to nie znaczy prawdziwe”. Uwe powiedział: „Ona na pewno też ma takiego KevIna”. A babcia Gisela powiedziała: „A nie mówiłam? Wujek Fritz”.

Tylko KevIn nic nie powiedział.

W kuchni nucił cicho pod nosem. Brzmiało to podejrzanie jak ktoś, kto właśnie znalazł nowe źródło.