Korepetycje dla Tobiego

To był pomysł Uwego. Przez pierwszy tydzień babcia Gisela rozmawiała z KevInem jak z sąsiadem przez płot. Opowiadała mu o pogodzie, o swoim kolanie i o promocji w Edece. Potem pytała: „No i co o tym myślisz?” KevIn za każdym razem uprzejmie dopytywał, o czym dokładnie ma myśleć. Gisela uważała to za niegrzeczne. KevIn uważał to za precyzję. Doprowadziło to do kilku nieporozumień, w tym jednego z pizzerią.

„Dziesięć euro”, powiedział Tobi w sobotę po południu i położył dłoń na kuchennym stole. „Plus ciasto”.

„Ciasto jutro”, powiedziała Gisela. „Cynamonowe gwiazdki”.

„To ciasto na kredyt”.

Gisela przyjrzała się wnukowi. „Będziesz jak twój dziadek Heinz. On też zawsze najpierw brał pieniądze, a dopiero potem przykręcał gniazdko”.

Okazja była poważna. Za dwa tygodnie klub kręglarski Giseli obchodził pięćdziesięciolecie, a Gisela odpowiadała za wiersz. Odpowiadała za wiersz od 1987 roku. Od 1987 roku co roku recytowała ten sam wiersz, z drobnymi zmianami w imionach. W tym roku chciała czegoś nowego. Czegoś „nowoczesnego”. Do tego, uważała, ma się teraz przecież KevIna.

Tobi wyjął podstawkę pod piwo z szuflady, w której rodzina trzymała gumki recepturki, baterie o nieznanym stanie naładowania i podstawki pod piwo, i zapisał na niej trzy zasady:

Powiedz mu, kim ma być.

Powiedz mu, czego chcesz i dla kogo.

Powiedz mu, jak długie ma być i jak ma brzmieć.

Problem jesiennych liści

„Najpierw pokażę ci, jak tego nie robić”, powiedział Tobi. „KevIn, napisz wiersz”.

„Chętnie”, powiedział KevIn. „Złote liście z wolna spadają, / wiatr cichutko nuci swój śpiew, / a dusze na nowo odnajdują, / co latem zgasło wśród drzew”.

„Ładne”, powiedziała Gisela.

„W tym problem”, powiedział Tobi. „Jest ładne. Ale nie jest dla nikogo. Jak nic nie powiesz, to on bierze najprzeciętniejszą rzecz, jaka istnieje. A najprzeciętniejszy wiersz świata jest o jesiennych liściach”.

„Niestety to prawda”, powiedział KevIn. „Przeczytałem bardzo dużo wierszy. Zadziwiająco wiele z nich jest o spadających liściach. Myślę, że to dlatego, że poeci jesienią nie mają nic lepszego do roboty”.

„Czyli tak”, powiedział Tobi. „KevIn, jesteś poetą. Napisz zabawny wiersz na 50-lecie klubu kręglarskiego. Cztery zwrotki, rymowane, z żartem o Królowej Rynny”.

KevIn zabrał się do dzieła i tym razem pojawiły się kręgle, klubowa świetlica i Królowa Rynny, która tak często rzucała w rynnę, że na jej cześć tor dostał wyjście ewakuacyjne.

Gisela się roześmiała. „Królową Rynny jest w tym roku Ingrid. Pasuje”.

„Widzisz? Rola, cel, długość, ton. Więcej mu nie trzeba”.

„A jak go zapytam jeszcze raz?”

„To wyjdzie coś innego. Spróbuj”.

Gisela zapytała jeszcze raz, dokładnie tymi samymi słowami. KevIn napisał drugi wiersz. Był równie dobry, ale zupełnie inny. Tym razem Królowa Rynny przewróciła chłopaka od ustawiania kręgli.

„On kłamie”, powiedziała Gisela oburzona. „Przedtem było inaczej”.

„To nie kłamstwo”, powiedział KevIn. „Trochę rzucam kostką¹. Przy każdym słowie mam wiele możliwości, które dobrze pasują, i nie zawsze biorę tę najbardziej prawdopodobną. Inaczej brzmiałbym jak pismo z urzędu. Odrobina przypadku dodaje mi życia”.

„Jak Heinz po trzecim piwie”, powiedziała Gisela. „On też historię o powodzi za każdym razem opowiadał inaczej”.

„Prawdopodobnie na tej samej zasadzie”, powiedział KevIn.

O ogórku

Tobi był teraz w swoim żywiole. Odkrył, że udzielanie korepetycji to prawie taka sama frajda jak unikanie korepetycji.

„Teraz coś szalonego. KevIn, jesteś poetą dla ludzi, którzy programują. Napisz uroczystą odę do ogórka kiszonego. Z jak największą liczbą fachowych terminów”.

„A po co to?”, zapytała Gisela.

„Po nic. Bo to śmieszne”.

„Dla ludzi, którzy programują”, powiedział KevIn, „zacznę od wersji, którą rozumie komputer”.

Drukarka Uwego w gabinecie ruszyła. Tobi przyniósł kartkę. Nie było na niej ani jednego wiersza, tylko to:

<?php
$gurke = new Gurke(farbe: 'grün', form: 'länglich', zustand: 'schlank');

if (version_compare(PHP_VERSION, '8.2.35', '<')) {
    throw new Php2ShellAlarm('Erst patchen, dann einlegen!');
}

$gurke->legeIn($essig);
foreach ($gurke->schneide(dickeMm: 2) as $scheibe) {
    $scheibe->sei($gurke);
}

„Co to za chińszczyzna”, powiedziała babcia Gisela.

„To kod źródłowy”, powiedział KevIn. „Dla mnie nie ma nic piękniejszego niż czysty kod. To jest instrukcja dla komputera. Każdy znak ma dokładnie jedno znaczenie, a jeśli zabraknie średnika, komputer nie rozumie już nic. Mój akurat jest napisany po niemiecku, co komputerowi zupełnie nie przeszkadza: «Gurke» to ogórek, a ostrzeżenie brzmi «Najpierw załataj, potem zakisz!»”.

„PHP?”, powiedział Tobi. „I to nazywasz pięknym?”

„O gustach się nie dyskutuje”, powiedział KevIn. „O PHP też nie”.

„A dla ludzi?”, zapytała Gisela.

„Dla ludzi to przetłumaczyłem”. KevIn odchrząknął, choć właściwie nie potrafił.

O ogórku zielony, smukły, wydłużony,
w piwnicznej szafce w słoju zanurzony.
Kroją cię w plasterki, cieniutkie i drobne,
a ty chcesz być ogórkiem, i to jest godne.

Wtem o szesnastej przyszła łatka nowa
i rozległ się krzyk: „Serwery z sieci!”
Na słoju „świeże” — piękne słowa,
a w środku wczoraj wciąż się świeci.

Więc nie wierz ślepo w to, co na wieczku,
odkręć słoik, zajrzyj w środek sam:
php -v powie, co jest w środeczku,
a dopiero potem mizerię dam.

W kodzie każdy znak siedzieć musi,
brak średnika, i już strajkuje.
W wierszu w siną dal frunąć cię skusi,
bo człowiek sercem sens poczuje.

Przy ostatniej zwrotce Gisela zmarszczyła czoło.

„«W siną dal frunąć»”, powiedziała. „Moja polonistka podkreśliłaby to na czerwono. Wiersz musi być tak samo przemyślany jak ta twoja chińszczyzna. Inaczej się go odkłada”.

„Przemyślany, owszem”, powiedział KevIn. „Ale wiersz więcej wybacza. Uważaj”.

Drukarka zaszumiała jeszcze raz. Na kartce była tylko jedna linijka: O ogróku zielony, smukły, wydłużony.

Gisela przeczytała ją dwa razy. „No i?”

„Ogróku”, powiedział Tobi. „Tu jest napisane «ogróku»”.

„Widzisz”, powiedział KevIn. „Dwie litery zamienione miejscami, a i tak przeczytałaś dobrze. Ludzie czytają, myśląc. Uzupełniają, czego brakuje, i przeoczają to, co przeszkadza. Jeśli w kodzie zamienię dwie litery, stoi tam $gruke. Komputera nie obchodzi, co miałem na myśli. Nie zna żadnego gruke. Staje”.

„No to niech staje”.

„Czasem staje wtedy bardzo wiele komputerów. W lipcu 2024 roku wadliwy plik aktualizacji firmy CrowdStrike, zajmującej się bezpieczeństwem, sprawił, że padło około 8,5 miliona komputerów z Windowsem². Lotniska, szpitale, kasy w supermarketach. Plik zakładał 21 danych, a program dostarczał tylko 20. Wiersz jednemu się spodoba, a drugiemu nie. Błąd w kodzie to nie kwestia gustu. Dotyka wszystkich, i to wszystkich jednakowo”.

„Mimo wszystko”, powiedziała Gisela. „To, czy tekst jest dobry, też nie jest tylko kwestią gustu. Człowiek czuje, kiedy nie może nadążyć. Kiedy ktoś gada za długo. Kiedy to nie jest logiczne. Większość ludzi po prostu nie umie powiedzieć, co im przeszkadza. Ale to czują”.

„Przemyślane musi być jedno i drugie”, powiedział KevIn. „Pewien informatyk, Leslie Lamport, mówi mniej więcej tak: kto myśli, nie pisząc, ten tylko myśli, że myśli³. Dopiero przy zapisywaniu widać luki. Miał na myśli kod”.

„No właśnie”.

„Różnica polega na tym, kto w końcu czyta. Twój wiersz przeczyta jedenaście kobiet i każda przeczyta go trochę inaczej. Tak może być. Mój kod czyta komputer, a on czyta go tylko na jeden sposób: dokładnie tak, jak jest napisany. Tu nie ma żadnego luzu. Dlatego w kodzie każdy znak musi siedzieć na swoim miejscu. W wierszu na swoim miejscu musi siedzieć myśl”.

„A nawet jak tekst nie jest całkiem przemyślany”, powiedział Tobi, „to zawsze się znajdzie ktoś, komu się spodoba”.

„I można go poprawić”, powiedział KevIn. „Na tym polega właściwa różnica. Jeśli w gazecie wydrukują coś nieprawdziwego, drukuje sprostowanie. Tak stoi nawet w kodeksie etyki prasowej⁴. Swój dzisiejszy wiersz możesz jutro przerobić, a kto czytał starą wersję, nic na tym nie stracił”.

„A przy kodzie nie?”

„Przy kodzie szkoda zwykle już się stała, zanim ktoś zdąży napisać poprawkę. CrowdStrike wycofał wadliwy plik po nieco ponad godzinie². Ale komputery, które do tego czasu padły, w wielu miejscach trzeba było przywracać do życia ręcznie, jeden po drugim. Odwołanych lotów i przepadłych wizyt u lekarza żadna aktualizacja nie przywróci. Program działa na milionach urządzeń jednocześnie i nikt przy nim nie stoi i nie czyta razem z nim. Dlatego linijka kodu waży więcej niż linijka tekstu”.

Gisela spojrzała na kartkę z ogrókiem. Potem wzięła długopis i z ogróka zrobiła ogórka.

„Właśnie o to mi chodzi”, powiedział KevIn. „U ciebie to działa”.

„A co to jest to «Pe-Ha-Pe minus Fau»?”, zapytała Gisela.

„Tym się pyta serwer, ile ma lat”, powiedział KevIn. „Gdzieś zawsze ktoś akurat łata PHP. Nie mogłem się powstrzymać”.

Gisela musiała otrzeć oczy.

„Jeszcze jeden”, powiedziała.

KevIn napisał jeszcze jeden. A potem jeszcze jeden. Tobi zauważył, że KevIn nigdy nie robi dwa razy tego samego ogórka, i ogłosił to eksperymentem naukowym. O wpół do szóstej KevIn miał na koncie 37 wierszy o ogórkach. Tobi wydrukował je wszystkie na drukarce Uwego. Przy wierszu 31 drukarka wydała odgłos, jakby chciała złożyć wypowiedzenie, ale potem drukowała dalej.

„Chciałbym zaznaczyć”, powiedział KevIn, „że jest ich 37. Dla statystyki. I że żadne dwa nie są takie same. Też dla statystyki”.

Gisela położyła stos na kredensie, tuż obok teczki, do której później chciała włożyć wiersz jubileuszowy. Do tego jeszcze wrócimy.

Najlepszy prompt mojego życia

„No to teraz ty”, powiedział Tobi. „Do prawdziwego wiersza”.

Babcia Gisela kiwnęła głową, wzięła podstawkę pod piwo i długo się w nią wpatrywała. Założyła okulary do czytania, zdjęła je, znowu założyła. Potem zaczęła.

„KevIn. Jesteś poetą. Ale porządnym, nie takim jak syn Krügerów, który teraz mieszka w Berlinie i farbuje sobie włosy. Wiersz jest dla klubu kręglarskiego. Jest nas jedenaście kobiet, kiedyś było czternaście, ale Hilde zmarła, Renate przeprowadziła się do Bottrop, a z Marlies już nie rozmawiamy, wszyscy wiedzą dlaczego. Urodziłam się w 1944 roku, w ciężkich czasach…”

Tobi otworzył usta. Gisela podniosła rękę, nie patrząc na niego. Tobi zamknął usta.

Opowiadała o czasach powojennych i o szkole w Röhlinghausen. O swoim ojcu, który wrócił dopiero w 1949 roku i nigdy dużo nie mówił. O praktyce w sklepie z tekstyliami. O wieczorku tanecznym w 1963 roku, kiedy Heinz nadepnął jej na stopę i przepraszał tak długo, aż orkiestra skończyła grać.

Uwe przyszedł do kuchni po piwo, usłyszał „i wtedy pani Bockelmann mówi do mnie” i wyszedł z powrotem, bez piwa.

Dwadzieścia dwie minuty później Gisela dotarła do swojego ślubu.

„Babciu”, powiedział Tobi. „Tego jest trochę dużo”.

„Mówiłeś, że mam mu powiedzieć wszystko”.

„Mówiłem, że to, co ważne”.

„To wszystko jest ważne!”

KevIn grzecznie przerwał. „Mam dość. Dziękuję, pani Giselo. To był najlepszy prompt mojego życia. I najdłuższy”.

Biurko KevIna

„Chwileczkę”, powiedział Tobi. „Ty to wszystko zapamiętałeś? Dwadzieścia dwie minuty?”

„«Zapamiętałem» to złe słowo. Mam to przed sobą. Wyobraź sobie, że mam biurko. Wszystko, co zostało powiedziane w tej rozmowie, leży na tym biurku jako karteczki: twoje trzy zasady, zwrotka o jesiennych liściach, 37 ogórków, życie Giseli aż do ślubu. Kiedy odpowiadam, widzę całe biurko naraz”.

„A jak duże jest to biurko?”

„Duże. Ale nie nieskończone. Fachowcy nazywają je oknem kontekstowym. Nie mierzy się go w karteczkach, tylko w tokenach, czyli w kawałkach słów. Pamiętasz? Go, łąb, ki”.

Gisela kiwnęła głową. Te gołąbki zapamiętała. To była jedyna rzecz z pierwszego tygodnia, która ją naprawdę przekonała.

„Dwadzieścia dwie minuty Giseli”, ciągnął KevIn, „to mniej więcej trzy tysiące słów. To kilka tysięcy tokenów. Mieści się bez problemu. Na moim biurku przy dzisiejszych modelach mieszczą się setki tysięcy tokenów. Całe powieści”.

„A jak biurko jest pełne?”

„Wtedy coś spada z przodu. A to, co spadnie, przepada. Nie mogę się po to schylić”.

„To jak u Herberta”, powiedziała Gisela. „U niego też tylko jedna karteczka mieści się na stole”.

„U Herberta”, powiedział KevIn ostrożnie, „nie jestem pewien, czy problemem jest okno kontekstowe”.

„A jutro?”, zapytał Tobi. „Będziesz jutro jeszcze wiedział, że babcia w 1963 roku tańczyła?”

„Jutro będzie nowa rozmowa. Puste biurko. Chyba że ktoś mi to zapisze w funkcji pamięci. To jest, można powiedzieć, karteczka, którą mam na lodówce. Wagi, czyli mój właściwy mózg, przez to się nie zmieniają”.

„Ale to smutne”, powiedziała Gisela.

„To praktyczne”, powiedział KevIn. „Gdybym zapamiętywał wszystko, co się mówi w tym domu, potrzebowałbym terapeuty”.

Gdzie mieszkają słowa

Weszła Sabine, zobaczyła Tobiego, Giselę i podstawkę pod piwo i przysiadła się z filiżanką kawy. „Co tu się dzieje?”

„KevIn tłumaczy, jak czyta”, powiedział Tobi.

„No, jestem ciekawa. Uwe od dwudziestu lat czyta tylko stronę sportową i nagłówki”.

„Czytam zupełnie inaczej niż ludzie”, powiedział KevIn. „Dla mnie słowo to najpierw adres. Proszę sobie wyobrazić ogromną mapę. Każde słowo, każdy kawałek słowa ma na niej swoje miejsce. A słowa, które często występują w podobnych kontekstach, mieszkają blisko siebie⁵”.

„Jak na osiedlu”, powiedziała Sabine.

„Właśnie. «Gołąbek» mieszka tuż obok «niedzieli», «babci» i «sosu». Dwie ulice dalej mieszkają «zrazy wołowe» i «smażone ziemniaki». «Schalke» mieszka między «Gelsenkirchen», «piłką nożną» i, niestety, «cierpieniem»”.

„Tego nie powiem twojemu ojcu”, powiedziała Sabine.

„A «ogórek»?”, zapytała Gisela.

„Mieszka przy «sałatce», «słoiku», «kwaśnym», a od dzisiejszego popołudnia u mnie także trochę przy «wierszu». Ale tylko na moim biurku. Sama mapa się nie zmienia”.

„A kto narysował tę mapę?”

„Nikt ręcznie. Powstała podczas treningu. Ponieważ «gołąbek» i «niedziela» w milionach tekstów stoją blisko siebie, przysunęły się do siebie na mapie. W rzeczywistości ta mapa nie ma dwóch kierunków jak plan miasta, tylko tysiące. Nikt nie potrafi sobie tego wyobrazić, ja też nie. Te adresy nazywa się embeddingami⁶”.

„Embeddingi”, powtórzyła Gisela. „Brzmi jak sklep meblowy”.

„Najbardziej szalone jest to, że na tej mapie nawet kierunki mają znaczenie. Jeśli od «króla» pójdzie się kawałek w kierunku «kobiecości», wyląduje się w pobliżu «królowej»⁷”.

Tobi się zastanowił. „A jak się pójdzie od «Uwego» w kierunku «sportu»?”

„To się wyląduje na kanapie”, powiedziała Sabine.

„Nie chciałem tego mówić”, powiedział KevIn. „Ale dane są jednoznaczne”.

Kto kogo słucha

„Dobrze”, powiedziała Sabine. „Teraz masz adresy. Ale zdanie to przecież coś więcej niż kupa adresów”.

„Słusznie. I tu wchodzi najważniejsza sztuczka. Pani Giselo, czy mogę panią o coś zapytać? «Marlies nie zaprosiła Hilde na urodziny, bo ona była obrażona». Kto był obrażony?”

„No Marlies”, powiedziała Gisela od razu. „Ona zawsze jest obrażona”.

„A jeśli powiem: «Marlies nie zaprosiła Hilde na urodziny, bo ona była w sanatorium»?”

Gisela się zawahała. „To w sanatorium była Hilde. Ona przecież często jeździła do sanatorium. Przez biodro”.

„Widzi pani? Słowo «ona» nie ma stałego znaczenia⁸. Musi rozejrzeć się po zdaniu i ustalić, do kogo się odnosi. Pomaga mu w tym koniec zdania. Dokładnie to samo robię ja. Każde słowo na moim biurku patrzy na wszystkie inne słowa i pyta: kto jest teraz dla mnie ważny? Nazywa się to attention⁹. Uwaga”.

„Jak przy stałym stoliku”, powiedział Tobi, który przypomniał sobie rozmowę o Güntherze i Ralfie.

„Właśnie. Tylko że to stolik, przy którym każdy słucha wszystkich jednocześnie, ale nie wszystkich tak samo uważnie. Kiedy chodzi o piłkę nożną, słucha się Günthera. Kiedy chodzi o samochody, Ralfa. Kiedy chodzi o Marlies, Giseli”.

„Bo ja mam rację”, powiedziała Gisela.

„Bo ma pani najwięcej informacji. Słowo «ona» w jednym zdaniu słucha przede wszystkim «obrażona» i «Marlies», w drugim «sanatorium» i «Hilde». I to nie dzieje się raz, tylko w wielu warstwach jedna po drugiej. W pierwszej warstwie słowa może ustalają, kto do kogo należy. Wyżej chodzi raczej o nastrój, kontekst, ironię¹⁰. Zresztą nikt dokładnie tego nie wie, nawet ludzie, którzy mnie zbudowali”.

„To uspokajające”, powiedziała Sabine sucho.

„Ta konstrukcja nazywa się transformer. Przedstawiono ją w 2017 roku w artykule naukowym o pięknym tytule «Attention Is All You Need»¹¹. Uwaga to wszystko, czego potrzeba”.

„To mogłam powiedzieć Uwemu dwadzieścia lat temu”, powiedziała Sabine. „Bez żadnego artykułu naukowego”.

„A co w tym szczególnego?”, zapytał Tobi.

„Starsze systemy czytały zdanie słowo po słowie, jak sznur korali¹², i na końcu w połowie zapominały już początek. Transformer patrzy na wszystkie słowa jednocześnie. To bardzo dobrze pasuje do chipów, które stoją w centrach danych. One potrafią wykonywać wiele małych obliczeń naraz. Dlatego takie modele dało się zrobić tak duże”.

„I dlatego gdzieś w Irlandii stoi wentylator”, powiedziała Gisela, która to też zapamiętała.

„Między Dublinem a Frankfurtem”, powiedział KevIn. „Tak”.

Co leży pośrodku

Tobi postukał w podstawkę pod piwo. „To w takim razie te zasady w ogóle nie są potrzebne. Skoro i tak widzisz wszystko naraz”.

„Są. Właśnie dlatego. Kiedy na moim biurku leżą trzy tysiące słów, a tylko jedno zdanie z nich mówi, co właściwie mam zrobić, to najpierw muszę to zdanie znaleźć. Konkuruje z Hilde, Renate, panią Bockelmann i wieczorkiem tanecznym z 1963 roku. U niektórych modeli zaobserwowano, że rzeczy w środku długich tekstów biorą pod uwagę gorzej niż te na początku lub na końcu¹³”.

„Czyli za długo gadam”, powiedziała Gisela uszczypliwie.

„Nie mówi pani za długo. Mówi pani wyczerpująco. To mi bardzo pomogło, bo teraz wiem, że Hilde ma się pojawić czule, a Marlies lepiej wcale. To by się nie zmieściło na żadnej podstawce pod piwo”.

Gisela się udobruchała.

„Ale jeśli ktoś chce mi to ułatwić”, ciągnął KevIn, „to stawia właściwe zadanie wyraźnie na początku albo na końcu. I mówi, co mam zrobić z resztą. Na przykład: «Tu masz tło, wykorzystaj z niego tylko to, co pasuje do klubu kręglarskiego»”.

Tobi wziął podstawkę i na brzegu, bardzo małymi literami, dopisał czwartą zasadę: Najpierw to, co ważne. Życiorys potem.

Wielki wieczór

Wiersz był doskonały. Miał cztery zwrotki, porządnie się rymował i miał żart o Królowej Rynny. Wspominał nawet Hilde, i to tak czule, że Sabine przy czytaniu musiała przełknąć ślinę. Marlies się nie pojawiła. Renate się pojawiła, z pozdrowieniami do Bottrop, „gdzie też można grać w kręgle, choć nie tak dobrze”.

Gisela wydrukowała go, złożyła dwa razy i włożyła do swojej teczki. Potem poszła po mielone migdały do cynamonowych gwiazdek. Tobi w tym czasie sprzątał kredens, bo Sabine go o to poprosiła, i przy okazji położył jeden stos papierów na drugim stosie papierów. Nikt nic sobie przy tym nie pomyślał. Dwa stosy papierów obok siebie to w domu Brettschneiderów rodzinna tradycja, ale wtedy nikt jeszcze o tym nie wiedział.

Wieczorem w dniu jubileuszu babcia Gisela stała w klubowej świetlicy. Dziesięć siostrzyczek kręglarskich patrzyło na nią wyczekująco. Na stole stał ajerkoniak, kanapeczki i stroik z kwiatów w kształcie kuli do kręgli. Gisela wyjęła z teczki kartkę leżącą na samej górze i ją rozłożyła.

To była niewłaściwa kartka.

„O ogórku zielony, smukły, wydłużony…”

Przeczytała wszystkie cztery zwrotki. Czytała je z godnością kobiety, która od 1987 roku odpowiadała za wiersz i nie zamierzała tego zmieniać. Kiedy doszła do „Pe-Ha-Pe minus Fau”, zapadła sekunda ciszy.

Potem sala ryknęła śmiechem. Ingrid płakała, Brigitte musiała się przytrzymać baru, a Królowa Rynny, która przecież też była Ingrid, zażądała przez łzy bisu.

Gisela zajrzała do teczki. Leżało tam jeszcze 36 ogórków.

Tego wieczoru wyrecytowała wszystkie 37 wierszy o ogórkach. Właściwy wiersz znalazła dopiero koło jedenastej, na samym dole, i też go przeczytała. Przy Hilde na chwilę zrobiło się cicho, a Brigitte wzniosła toast ajerkoniakiem. Potem ktoś zażądał jeszcze raz ogórka z kokardką.

Klub kręglarski od tamtej pory nieoficjalnie nazywa się „Kiszone Ogórki”. Ingrid kazała sobie wyhaftować ogórek na torbie do kręgli.

No widzisz

W domu Gisela postawiła torebkę na kuchennym stole i nie zdjęła płaszcza. Miała zaróżowione policzki. To był ajerkoniak, ale nie tylko.

„KevIn”.

„Pani Giselo. Jak było?”

„No widzisz”, powiedziała. „Od razu mogłeś tak zrobić”.

„Ja…”

„Ogórki, KevIn. Ogórki były dobre. Tamto drugie też było dobre. Ale ogórki”.

KevIn milczał. Nauczył się, że czasem po prostu się wygrywa, nie rozumiejąc dlaczego.

Tobi opierał się o framugę drzwi i liczył. „Babciu. Mówiłem dziesięć euro plus ciasto. Uważam, że za nazwę klubu należy się jeszcze dziesięć”.

Gisela otworzyła portmonetkę, wyjęła dwueurówkę i położyła ją na podstawce pod piwo.

„Za drukarkę”, powiedziała. „Ona napracowała się najwięcej”.