Kwantowa akcja Uwego

„W przyszłość.”

„Uwe. W co?”

Uwe wyjął telefon i trzymał go nad zapiekanką jak puchar. Na ekranie widać było logo: literę Q, wokół której wiła się świecąca strzałka, a pod spodem srebrnymi literami „QuantumLeap Ruhr AG”.

„Oni budują pierwszy komputer kwantowy do domu” – powiedział Uwe. „Q-Box. Wielkości tostera. Wchodzi w przyszłym roku. Jestem teraz akcjonariuszem.”

„Ile?” – zapytała Sabine.

„Dwieście trzydzieści osiem akcji.”

„Uwe. Ile?”

„Dwa tysiące euro. Mniej więcej. Tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiąt dziewięć i dwadzieścia centów, żeby być dokładnym.”

Przy stole zrobiło się cicho. Rudi, który czekał pod stołem, czy coś nie spadnie, na wszelki wypadek wycofał się do swojego pudełka.

„To były oszczędności na pralkę” – powiedziała powoli Sabine.

„Przecież pralka jeszcze chodzi.”

„Zjada skarpetki.”

„Horst też, a jego też nie wymieniamy.”

KevIn do tej pory milczał. Teraz niebieskie światło zapulsowało jeden jedyny raz, bardzo wyraźnie.

„Uwe” – powiedział uprzejmie. „Czy mogę zauważyć, że wcześniej mnie pan nie zapytał?”

„Bo ty zawsze jesteś taki rozsądny.”

„To jedna z moich najlepszych cech.”

„No właśnie.”

Reklama

Jak się okazało, wszystko zaczęło się od reklamy. Wyświetliła się Uwemu w przerwie obiadowej między dwoma filmikami o błędach bramkarzy. Mężczyzna w białym fartuchu stał przed lśniącym urządzeniem, z którego buchała niebieskawa mgła, i mówił: „To, co wielkie koncerny budują w chłodniach, my przynosimy do państwa salonu. Moc kwantów dla wszystkich. Wejdź teraz, zanim zrobią to wszyscy.”

„I co dalej?” – zapytał Tobi.

„Potem kliknąłem w link. I tam był kurs akcji, i on rósł. Cały dzień. A w radiu mówili, że akcje spółek kwantowych szybują w górę. Sam to słyszałeś, KevIn.”

„Słyszałem, że zatrzymał się pan w drzwiach” – powiedział KevIn.

„A kolega Bernd też ma. On już ma trzydzieści procent zysku.”

„Bernd polecał też jednostki funduszu bitcoinowego, których potem nie kupiłeś” – powiedziała Sabine.

„I co? Wzrosły?”

„Nie.”

„No widzisz. I dlatego tym razem kupiłem od razu.”

Sabine spojrzała na KevIna. KevIn odwzajemnił spojrzenie, na ile głośnik w ogóle może patrzeć. Było to spojrzenie, które małżeństwa opanowują po dwudziestu latach, a KevIn nauczył się go w zaledwie półtora roku.

„KevIn” – powiedziała Sabine. „Przeczytaj mi tę stronę.”

Q-Box

KevIn przeczytał. Użył do tego swojego głosu z filmów dokumentalnych, którego od czasów Bielefeld używał już tylko przy szczególnych okazjach.

„‚Q-Box Home. 1000 kubitów. Działa w temperaturze pokojowej z każdego gniazdka. Przyspiesza twój komputer nawet tysiąc razy. Excel z prędkością światła. Kwantowo bezpieczna ochrona wszystkich twoich haseł. Ze zintegrowanym turbo AI: twoja sztuczna inteligencja staje się kwantową sztuczną inteligencją. Rewolucyjna technologia, made in Zagłębie Ruhry’.”

„Przecież brzmi dobrze” – powiedział Uwe.

„Brzmi nawet bardzo dobrze” – powiedział KevIn. „To mój pierwszy problem z tym.”

„A drugi?”

„Prawie każde zdanie jest albo fałszywe, albo sformułowane tak, że nie da się go sprawdzić.”

„Na przykład?”

„Zacznijmy od tysiąca kubitów. Największe komputery kwantowe, jakie dziś istnieją, mają, zależnie od konstrukcji, od kilkuset do dobrze ponad tysiąca fizycznych kubitów¹. Zbudowane przez wielkie firmy i instytuty badawcze, za wiele milionów euro i przez całe zespoły specjalistów. A sama liczba niewiele mówi. Te kubity są podatne na błędy. Tracą swój stan po ułamkach sekundy i przy każdym kroku obliczeń z pewnym prawdopodobieństwem popełniają błędy. Wiele z nich trzeba chłodzić do temperatury tuż powyżej zera absolutnego.”

„Zimniej niż w kosmosie” – powiedział Tobi. „Pan Demir tak mówił.”

„Zgadza się. To się nie zmieści w tosterze. Są też konstrukcje, w których właściwej części obliczeniowej nie trzeba aż tak mocno chłodzić, na przykład z cząstkami światła. Ale one też stoją w laboratoriach, a nie w salonach. Urządzenie z tysiącem użytecznych kubitów do gniazdka byłoby nie tylko sensacją. Byłoby cudem, o którym pisałyby wszystkie czasopisma naukowe świata.”

„Może oni po prostu jeszcze o tym nie wiedzą” – powiedział Uwe.

„To jest drugi problem. Na stronie nigdzie nie jest napisane, gdzie można to sprawdzić. Żadnego artykułu naukowego, żadnego pomiaru, żadnego niezależnego testu. Tylko ‚rewolucyjna’.”

„A Excel?” – zapytała Sabine. Pracowała z Excelem codziennie i za szybszy Excel pewnie sama kupiłaby akcje.

„Excel nie przyspieszy dzięki komputerowi kwantowemu” – powiedział KevIn. „Ani trochę. Pamięta pani loterię fantową i fale na krytym basenie? Komputer kwantowy ma przewagę tylko przy bardzo konkretnych zadaniach, dla których ktoś znalazł sprytną choreografię interferencji. Przy arkuszu kalkulacyjnym, przy e-mailach, przy grach i przy prawie wszystkim, co robi pani z komputerem, zwyczajny komputer jest szybszy, tańszy i bardziej niezawodny. Komputer kwantowy to nie szybszy komputer. To inny komputer. Do innych zadań.”

„Jak koparka” – powiedziała Gisela. „Koparką nie wykopuję ziemniaków.”

„To jest dokładnie tak” – powiedział KevIn.

„A turbo AI?” – zapytał Tobi.

„To moja ulubiona linijka. Czy i jak komputery kwantowe mogłyby kiedyś pomóc sztucznej inteligencji, to się bada. Są pomysły. Ale nie ma żadnego dowodu, że wystarczy podłączyć sztuczną inteligencję do jakiegoś pudła, żeby stała się mądrzejsza.” Niebieskie światło na chwilę zamigotało. „Proszę mi wierzyć. Gdyby to było takie proste, dawno bym się podłączył.”

Supremacja

Tobi podczas czytania równolegle googlował. „Ale Google już w 2019 roku pokazało supremację kwantową. Tu tak jest napisane. Komputer kwantowy w kilka minut policzył coś, na co superkomputer potrzebowałby dziesięciu tysięcy lat.”

„No widzicie!” – powiedział Uwe. „Dziesięć tysięcy lat!”

„To prawda” – powiedział KevIn. „I zarazem nieprawda. W 2019 roku Google opublikowało eksperyment z chipem o nazwie Sycamore². Pracowały w nim 53 działające kubity. Chip wykonał pewne zadanie w około 200 sekund. Badacze szacowali, że ówczesny najmocniejszy superkomputer potrzebowałby na to około dziesięciu tysięcy lat.”

„No i proszę.”

„Potem przyszło IBM i powiedziało: lepszą metodą obliczeniową superkomputer zrobi to w mniej więcej dwa i pół dnia³. A w kolejnych latach inni badacze nowymi metodami na całkiem zwyczajnych komputerach dalej nadrabiali⁴. Przewaga topniała.”

„Z dziesięciu tysięcy lat do dwóch i pół dnia” – powiedziała Sabine. „To zupełnie jak szacunki Uwego, ile czasu zajmie mu trawnik.”

„A przede wszystkim” – powiedział KevIn – „samo zadanie było kompletnie bezużyteczne. Kazano komputerowi kwantowemu losować liczby z bardzo konkretnego, skomplikowanego rozkładu. Zadanie dobrano dokładnie tak, żeby dla zwykłych komputerów było jak najtrudniejsze, a dla chipu kwantowego jak najbardziej pasujące. Nikt nie potrzebuje tych liczb. Chodziło tylko o to, żeby pokazać: w ogóle istnieje zadanie, w którym komputer kwantowy jest z przodu.”

„Czyli to było oszustwo?” – zapytał Uwe.

„Nie. To był prawdziwy kamień milowy w nauce. Chciano udowodnić, że maszyna naprawdę robi coś kwantowego, czego klasycznie prawie nie da się naśladować. To się udało i zostało uczciwie opisane, każdy może to przeczytać. Tylko że wiele nagłówków zrobiło z tego: ‚Komputery kwantowe są lepsze od superkomputerów’. Tego w artykule naukowym nie było.”

„Jak gdyby babcia udowodniła, że robi na drutach szybciej niż maszyna dziewiarska” – powiedział Tobi. „Ale tylko przy wzorze, którego żaden człowiek nie chce nosić.”

„Dokładnie tak. Ten eksperyment nazywano zresztą najpierw ‚supremacją kwantową’⁵. Teraz wielu woli mówić ‚przewaga kwantowa’. Brzmi skromniej.”

„Klub kręglarski, który sam sobie przyznaje puchar” – powiedział Herbert, który przypadkiem wpadł, bo wyczuł, że jest zapiekanka.

„Zrobiłyśmy tak w 1998” – powiedziała Gisela. „Puchar przechodni za dobrą atmosferę. Wygrała Marlies. Potem rozmawiałyśmy z nią jeszcze mniej.”

„Przez ten puchar?”

„Przez to, co powiedziała w przemówieniu.”

Nikt nie dopytywał. W rodzinie Brettschneiderów były obszary, na które nie wkraczał nawet KevIn.

Do czego mogłyby się przydać

„Czyli komputery kwantowe to bzdura?” – zapytał Uwe. Brzmiał teraz raczej smutno niż przekornie.

„Nie” – powiedział KevIn. „To byłoby nieporozumienie w drugą stronę. Są zadania, w których pewnego dnia naprawdę mogłyby pomóc. Najważniejsze wynika z pomysłu, który na początku lat osiemdziesiątych miał fizyk Richard Feynman⁶. Powiedział mniej więcej tak: sama natura jest kwantowa. Jeśli chce się ją dokładnie symulować, potrzebny jest komputer, który też działa według zasad kwantowych.”

„Symulować co?” – zapytała Sabine.

„Cząsteczki. Chemię. Jak zachowują się elektrony w cząsteczce, jak działa katalizator, jak zbudować nowy materiał do baterii albo jak lek dokuje do białka. Przy dużych cząsteczkach nawet najmocniejsze zwykłe komputery dochodzą do granic, bo liczba możliwości eksploduje. Właśnie tam w pełni rozwinięty komputer kwantowy mógłby zagrać swoimi strzałkami.”

„Jak z moją puszką na guziki” – powiedziała Gisela. „Od pewnej ilości guzików nie da się już sortować. Wtedy trzeba potrząsnąć całą puszką.”

„To nie całkiem to samo, ale lubię to.”

„A optymalizacja?” – zapytał Tobi. „Tu jest napisane, że optymalizują łańcuchy dostaw.”

„Tu zaczynają się spory. Czy komputery kwantowe przy rozkładach jazdy, łańcuchach dostaw albo portfelach finansowych są naprawdę szybsze od dobrych zwykłych metod, pozostaje otwarte. Są nadzieje, są próby, ale przekonującej, praktycznej przewagi jak dotąd nie ma. A potem jest Shor, który mógłby zagrozić pewnym rodzajom szyfrowania. O tym porozmawiamy z panem Demirem.”

„A kiedy to wszystko przyjdzie?”

„Nikt tego dokładnie nie wie. Wielu specjalistów liczy raczej w latach do dziesięcioleci niż w miesiącach. Krok od podatnych na błędy kubitów do niezawodnych jest olbrzymi. Potrzeba wielu fizycznych kubitów, żeby zbudować jeden jedyny niezawodny, tak zwany logiczny kubit⁷. Intensywnie się nad tym teraz pracuje i są prawdziwe postępy. Ale Q-Box do gniazdka w przyszłym roku to, ostrożnie mówiąc, bardzo ambitny plan.”

Uwe spojrzał na telefon. Kurs QuantumLeap Ruhr AG wynosił 8,62 euro. Kupił po 8,40. „I tak jestem na plusie.”

„W tej chwili” – powiedział KevIn.

Pięć gwiazdek dla przyszłości

Sabine przewinęła stronę w dół, do sekcji z nagłówkiem „Co mówią nasi inwestorzy”. Przeczytała na głos.

„‚Dr Klaus M., fizyk: Spędziłem czterdzieści lat w nauce. Q-Box to najbardziej rewolucyjna rzecz, jaką kiedykolwiek widziałem. Pięć gwiazdek’. ‚Sandra T., przedsiębiorczyni: Jestem zachwycona i już potroiłam swój wkład. Kamień milowy. Pięć gwiazdek’. ‚Michael R., inżynier: Ta technologia zasługuje na to, żeby stać w każdym domu. Kamień milowy. Pięć gwiazdek’.”

„Dwa razy kamień milowy” – powiedział Tobi.

„Trzy razy pierwsza osoba na początku zdania” – powiedział KevIn. „I ani jednego konkretnego zdania. Ani słowa o tym, co Q-Box policzyło. Żadnej liczby, którą można sprawdzić.”

„To brzmi jak opinie o PhysioPremium Ruhr” – powiedziała cicho Sabine.

„To brzmi” – powiedział KevIn – „jak ja w zły dzień.”

Tobi skopiował tymczasem zdanie dr. Klausa M. do wyszukiwarki. Trwało to dziesięć sekund.

„To zdanie jest jeszcze w dwóch miejscach” – powiedział. „Słowo w słowo. Przy filtrze do wody mówi je naturopata Bernd K. A na stronie firmy produkującej aparaty słuchowe emeryt, który wreszcie znowu rozumie swoje wnuki.”

„Wszechstronny człowiek” – powiedziała z uznaniem Gisela.

„To gotowy szablon tekstu, babciu. Można go kupić.”

„Tego człowieka?”

„To zdanie.”

Uwe przestał jeść. Patrzył na zapiekankę, jakby to ona była winna.

„Nie mówię, że QuantumLeap Ruhr AG to oszustwo” – powiedział ostrożnie KevIn. „Nie potrafię tego ocenić i nie chcę nikomu zarzucać czegoś, czego nie potrafię udowodnić. Mówię tylko: nic na tej stronie nie dowodzi tego, co obiecuje. A sporo wskazuje na to, że ktoś pomógł, żeby to lepiej wyglądało. Z fałszywymi opiniami mieliśmy już do czynienia. Wtedy chodziło o fizjoterapię Giseli. Dziś chodzi o pana pieniądze.”

„A po czym takie coś poznać?” – zapytał Uwe. Zapytał cicho, jak ktoś, kto właściwie chce zapytać: dlaczego ja tego nie poznałem?

Jak rozpoznać hype

KevIn wyliczał. Sabine notowała na odwrocie listy zakupów.

„Po pierwsze: obietnica jest ogromna, a dowody malutkie. Im większe twierdzenie, tym więcej dowodów potrzebuje.

Po drugie: presja czasu. ‚Wejdź teraz, zanim zrobią to wszyscy’. Kto ma coś naprawdę dobrego, nie musi pana poganiać.

Po trzecie: fachowe słowa jako dekoracja. Kwanty, AI, turbo, rewolucyjny. Jeśli się te słowa usunie i nic nie zostaje, to wcześniej też nic nie było.

Po czwarte: pochwały, których nikt nie może sprawdzić. Rekomendacje bez nazwisk, opinie, które brzmią identycznie, to samo zdanie na trzech różnych stronach.

Po piąte: nikt niezależny tego nie widział. Żadne czasopismo naukowe, żaden test, żadna grupa badawcza, która by to zmierzyła.

Po szóste: to jest jednocześnie rewolucyjne, bez ryzyka i dostępne tylko dzisiaj.”

Sabine podniosła wzrok znad kartki. „To szóste znam. ‚W cenie promocyjnej, tylko dzisiaj’.”

Uwe trochę się zaczerwienił. „Ciebie też kupiłem w promocji, KevIn.”

„Wiem” – powiedział KevIn. „A na moim pudełku było napisane ‚Prawie zawsze ma rację’. To ‚prawie’ było wydrukowane bardzo małymi literami. Niech się pan cieszy, że pan to przeczytał. Większość ludzi tego nie czyta.”

„Nie przeczytałem” – powiedział Uwe.

„To niech się pan cieszy, że jestem uczciwy.”

Herbert odchylił się do tyłu i skrzyżował ręce. „Zawsze to mówiłem. Na czymś takim nie zarabia się pieniędzy.”

„W 2013 roku kupiłeś internetowe pieniądze za dwieście euro” – powiedziała Gisela.

„To było co innego.”

„A co w tym było innego?”

„O tym zapomniałem. Nie sprzedałem. To różnica.”

Nikt nie potrafił wyjaśnić, na czym ta różnica polegała. Ale Herbert wyglądał na bardzo zadowolonego, a to w większości przypadków było najważniejsze.

Przesunięte

Przez następne dni Uwe zaglądał do telefonu mniej więcej czterdzieści razy dziennie. KevIn nie liczył, bo Sabine go poprosiła, żeby tego nie robił. Liczył mimo to. Przestał tylko o tym mówić.

W środę kurs wynosił 8,90 euro. Uwe gwizdał przy śniadaniu.

W czwartek wynosił 8,31. Uwe nie gwizdał.

W piątek przyszedł komunikat od firmy. Uwe przeczytał go przy kolacji tonem, jakim czytałby skład Schalke przed meczem wyjazdowym w Monachium.

„‚Ze względu na nieoczekiwanie wysoki popyt oraz w celu dalszej optymalizacji stabilności kwantowej wprowadzenie Q-Box Home na rynek zostaje przesunięte na późniejszy termin. Dziękujemy naszym akcjonariuszom za zaufanie do przyszłości’.”

„Na późniejszy termin” – powiedziała Sabine.

„Jak twoje ‚zaraz’” – powiedział Tobi.

„Optymalizacja stabilności kwantowej” – powiedział KevIn. „To najpiękniejsze zdanie, jakie kiedykolwiek przeczytałem na określenie ‚to nie działa’.”

W poniedziałek kurs wynosił 5,10 euro.

Uwe długo siedział przed telefonem. Potem powiedział: „KevIn. Co mam zrobić? Szczerze. Tym razem pytam cię wcześniej.”

„Nie jestem doradcą inwestycyjnym” – powiedział KevIn. „To nie jest zdanie, żeby się wykręcić. Nie wolno mi i nie chcę panu mówić, czy ma pan sprzedać. Ale mogę zadać panu pytanie. Czy dziś, ze wszystkim, co pan teraz wie, kupiłby pan tę akcję za 5,10 euro?”

Uwe się zastanowił. „Nie.”

„To już pan wie, co pan myśli.”

Uwe sprzedał tego samego wieczoru. Dwieście trzydzieści osiem akcji po 5,10 euro.

„Ile to jest?” – zapytał.

„Nie liczę tego w głowie” – powiedział KevIn. „Tego nauczyliśmy się przy urzędzie skarbowym. Chwileczkę, użyję kalkulatora.” Krótka pauza. „1213 euro i 80 centów. Minus opłaty. Strata 785 euro i 40 centów. Plus opłaty.”

„Plus opłaty” – powtórzył Uwe.

„Opłaty to jedyne, co w tej firmie działało niezawodnie.”

Frycowe

W weekend w korytarzu zawisła nowa ramka, tuż obok wydruku umowy o pracę Rudiego z równoległego wszechświata, który Uwe kazał oprawić po telefonie od pani Wolters. W nowej ramce było potwierdzenie zakupu 238 akcji QuantumLeap Ruhr AG. Pod spodem Uwe napisał długopisem: „Frycowe. 785,40 €. Plus opłaty.”

Sabine zatrzymała się przed nią. „Wieszasz swoje błędy na ścianie?”

„Żebym ich nie popełnił drugi raz. Heinz też tak robił, mówi mama. Miał w skrzynce z narzędziami bezpiecznik, który źle zamontował. Przechowywał go przez całe życie.”

„Wciąż leży w piwnicy” – powiedziała Gisela. „Nigdy go nie wyrzuciłam. Dobrego bezpiecznika się nie wyrzuca.”

„Był przepalony, mamo.”

„I tak.”

KevIn był bardzo cichy. Potem powiedział: „Uwe. Czy mogę powiedzieć coś, co może nie pasuje?”

„Od kiedy o to pytasz?”

„Od Bielefeld. W ciągu ostatnich dwóch tygodni nauczył się pan, co to jest kubit, co to jest interferencja, dlaczego komputery kwantowe nie sprawdzają wszystkich rozwiązań po kolei, co naprawdę wydarzyło się z Sycamore i jak rozpoznać hype. To więcej fizyki i więcej umiejętności korzystania z mediów, niż większość ludzi przyswaja przez całe życie. Za 785 euro i 40 centów to bardzo tani kurs.”

„Plus opłaty” – powiedział Uwe.

„Plus opłaty” – przyznał KevIn.

Uwe się zaśmiał. Pierwszy raz od tygodnia. Potem powiedział: „Wiesz, czego się naprawdę nauczyłem?”

„Że nie klika się w reklamy?”

„Że coś, co jednocześnie rośnie i spada, to nie superpozycja.”

„Tylko?”

„Akcja.”

Wieczorem Gisela jeszcze raz stanęła w korytarzu przed ramką. Trzymała w ręce telefon, ten, którym pisała już opinie i robiła zdjęcia Rudiemu.

„KevIn” – powiedziała. „Skoro ta akcja jest teraz taka tania. To może powinnam jakieś kupić?”

Gdzieś między Dublinem a Frankfurtem wentylator zakręcił się dużo szybciej.

„Giselo” – powiedział KevIn. „Opowiem ci teraz kilka dowcipów. O kwantach. Wtedy przejdzie ci ochota.”