ISS nad Wanne-Eickel

W czwartek o godz. 19:30 w ogrodzie Brettschneiderów stało jedenaście krzeseł, dwie ławy biesiadne, stołek kempingowy i balkonik. KevIn na wszelki wypadek zaplanował więcej krzeseł. Nie wystarczyło.

Gisela dzwoniła. Zadzwoniła do Herberta, bo był jej bratem. Zadzwoniła do pani Pawlowski, bo ta nie miała nikogo innego, z kim mogłaby popatrzeć w niebo. Zadzwoniła do Ayşe Kurt, bo ta naprawiła jej bark i bo, jak mówiła Gisela, „kobiecie, która przez całe miesiące dwa razy w tygodniu ciągnęła cię za rękę, trzeba w końcu pokazać coś ładnego”. I zadzwoniła do pana Kasimiro, bo zapytał przez płot, dlaczego u Brettschneiderów stoi w ogrodzie tyle krzeseł.

Susi przyjechała na rowerze. Tobi wyszedł ze swojego pokoju, gdzie od kilku dni pakował kartony do przeprowadzki i znów je rozpakowywał.

Uwe przeciągnął przedłużacz w poprzek trawnika i postawił KevIna na stole ogrodowym, między puszką z ciasteczkami a termosem. Wi-Fi ledwo sięgało. Przy każdym podmuchu wiatru światło KevIna na chwilę gasło i znów się zapalało.

„Jestem”, mówił za każdym razem. „Jestem. Jestem.”

„KevIn, gadasz jak radiostacja”, powiedział Herbert.

„Dziękuję”, powiedział KevIn. Mówił poważnie.

Siggi zamawia

Pan Kasimiro przyszedł ostatni, z rozkładanym krzesłem pod jedną pachą i Siggim pod drugą. Postawił Siggiego obok KevIna na stole. Oba głośniki wyglądały jak małżeństwo, które nie ma już sobie nic do powiedzenia.

„Niech Siggi też to zobaczy”, powiedział pan Kasimiro. „On przecież nigdy nie wychodzi z domu.”

„Siggi nic nie widzi”, powiedział Tobi. „Jego kamera bierze pana za psa.”

„KevIn też nie.”

„KevIn może poprosić, żeby mu opowiedzieć.”

Pan Kasimiro uznał to za niesprawiedliwe, ale usiadł. Potem pochylił się nad Siggim i powiedział głośno i wyraźnie, tak jak mówi się do kogoś, kto niedosłyszy, i po angielsku, bo tak brzmiało nowocześniej: „Siggi. Kiedy przyleci ajes-es?”

Światło Siggiego mrugnęło na zielono.

„Zrozumiałem «ajs», czyli lody”, powiedział Siggi. „Pana zamówienie na dwanaście litrów lodów, smak waniliowy, zostało złożone. Dostawa za czterdzieści minut.”

„Siggi! Nie! Wybij to sobie z głowy!”

„Zrozumiałem «z bitą»”, powiedział Siggi. „Czy do lodów podać bitą śmietanę?”

Pan Kasimiro wyciągnął wtyczkę. KevIn nic nie powiedział. Przez dwa lata nauczył się, że nie obgaduje się kolegów, kiedy siedzą obok. Nawet jeśli są wyłączeni.

Co to właściwie jest?

Pani Pawlowski miała koc na kolanach i butelkę ajerkoniaku na balkoniku. Miała teraz osiemdziesiąt sześć lat i postanowiła, że nikt nie będzie jej już niczego nakazywał, a już na pewno nie lekarz.

„A co to dokładnie jest?”, zapytała. „Gwiazda?”

„Stacja kosmiczna”, powiedział KevIn. „Dom w kosmosie, mniej więcej wielkości boiska piłkarskiego, jeśli liczyć skrzydła baterii słonecznych¹. Krąży wokół Ziemi na wysokości około 400 kilometrów².”

„400 kilometrów”, powiedział Uwe. „To przecież wcale nie tak daleko.”

„Mniej więcej tak daleko jak stąd do Berlina”, powiedział KevIn. „Tylko w górę.”

„Do Berlina też nie jeżdżę”, powiedział Herbert.

„A jak szybko?”, zapytała Susi.

„Około 28 000 kilometrów na godzinę. Kiedy przeleci tu nad ogrodem, dobre kilkanaście sekund później jest nad Bielefeld.”

„O ile ono istnieje”, powiedzieli jednocześnie Tobi, Gisela i Uwe.

„Od dwóch lat nie zmieniłem swojej oceny w sprawie Bielefeld”, powiedział KevIn z godnością. „Pracuję na prawdopodobieństwach.”

Ayşe Kurt się roześmiała. Przyszła prosto z gabinetu, jeszcze w niebieskich spodniach roboczych, z termosem herbaty i torebką simitów, tureckich obwarzanków z sezamem, z piekarni przy głównej ulicy. „A jak często ona okrąża Ziemię?”

„Mniej więcej raz na półtorej godziny. Ludzie tam na górze widzą codziennie około szesnastu wschodów słońca³.”

„Szesnaście”, powiedziała Sabine. „Przecież wtedy w ogóle się nie śpi.”

„Mają zasłonki”, powiedział Tobi. „I śpiwory na ścianie.”

„Na ścianie?”

„Tam na górze nie ma góry.”

Pani Pawlowski pociągnęła łyk ajerkoniaku. „Znam to”, powiedziała. „Tu na dole od trzeciej butelki jest dokładnie tak samo.”

Jak ją rozpoznać

O godz. 20:30 było już wystarczająco ciemno. Na zachodzie nad dachami wisiał jeszcze wąski, jasnoniebieski pas. Nad nim wychodziły pierwsze gwiazdy, a nad autostradą A42 mrugał samolot.

„To ona?”, zapytała Gisela.

„Nie”, powiedział KevIn. „To mruga. Samoloty mają światła pozycyjne, które migają, czerwone, zielone i białe. ISS nie mruga. Nawet sama nie świeci. Odbija tylko światło słońca.”

„Ale przecież tu już nie ma słońca.”

„Tu na dole nie. Tam na górze jeszcze tak. Kiedy dla nas słońce już zaszło, tam w górze świeci jeszcze przez jakiś czas, bo stacja jest tak wysoko. Jak przy wieży kościoła, której czubek jest jeszcze złoty, kiedy na dole na placu zapalają się już latarnie.”

„A potem?”

„Potem w pewnym momencie wlatuje w cień Ziemi. I nagle jej nie ma. Bez huku. Po prostu gaśnie.”

„Jak Herbert przed telewizorem”, powiedziała Gisela.

„Nie śpię przed telewizorem”, powiedział Herbert. „Daję odpocząć oczom.”

Pan Kasimiro z powrotem podłączył Siggiego, bo miał wrażenie, że Siggi coś traci. Siggi odezwał się natychmiast. „Pana lody będą za piętnaście minut.”

„Nie chcę żadnych lodów!”

„Zrozumiałem «więcej lodów».”

Pan Kasimiro znów wyciągnął wtyczkę. Tym razem już jej nie włożył z powrotem. Trzymał jednak kabel w ręce, na wypadek gdyby Siggi jednak miał coś przegapić.

Godz. 20:43

Tobi spojrzał na zegarek. Potem spojrzał na zachód.

„Tam”, powiedział.

Najpierw wyglądało to jak gwiazda, która zabłądziła. Jasny punkt, nisko nad dachem garażu Kasimiro. Potem zrobił się jaśniejszy. Nie mrugał. Sunął spokojnie i równo po niebie, szybciej niż samolot, bez dźwięku, jaśniejszy niż wszystko inne tam na górze. Jaśniejszy niż każda gwiazda.

Nikt nic nie mówił.

Gisela odchyliła głowę do tyłu. Ayşe Kurt stała za jej krzesłem i dyskretnie trzymała dłoń przy jej barku, żeby nie przechyliła się za bardzo. Pani Pawlowski odstawiła ajerkoniak. Uwe objął Sabine ramieniem, co zwykle robił tylko w sylwestra. Susi wzięła Tobiego za rękę. Herbert wstał, co zdarzało mu się rzadko, jeśli nie chodziło o piłkę nożną. Rudi siedział na środku trawnika i szczekał na punkt. Uważał go za intruza. W końcu tak miał napisane na obroży.

„Tam w środku są ludzie”, szepnęła pani Pawlowski. „Prawdziwi ludzie.”

„W tej chwili siedmioro”, powiedział cicho KevIn. „Plus minus. Zależnie od tego, kto akurat przylatuje, a kto odlatuje.”

„Co oni teraz robią?”

„Może śpią. Może naprawiają jakąś pompę. Może któreś z nich wygląda akurat przez okno i widzi Zagłębie Ruhry. Nocą miasta widać jako światła. Stamtąd Wanne-Eickel to mała jasna plamka między innymi małymi jasnymi plamkami. Nie widać, gdzie kończy się Herne, a zaczyna Gelsenkirchen.”

„Tego z dołu też nie widać”, powiedział Herbert.

Punkt był teraz prawie dokładnie nad nimi. Przesunął się nad ogrodem, nad dachem garażu, nad suszarką na pranie. Potem, na wschodzie, nad dachami w stronę Dortmundu, zaczął słabnąć. Pomarańczowy. Potem czerwony. Potem zniknął.

„Cień Ziemi”, powiedział KevIn. „Teraz tam na górze też jest noc.”

Przy furtce zadzwonił dzwonek.

Stał tam młody mężczyzna z dużą torbą termiczną. „Dostawa dla Kasimiro? Dwanaście litrów waniliowych. Z bitą śmietaną.”

Co się dzieje tam na górze

Lody nałożono na głębokie talerze, bo Sabine nie miała dość miseczek. Był łagodny wrześniowy wieczór i można było sobie na to pozwolić. Pan Kasimiro był najpierw zakłopotany, a potem bardzo popularny.

„KevIn”, powiedziała Susi z łyżeczką w ustach. „Kto dokładnie tam mieszka?”

„Stację prowadzi pięć agencji kosmicznych. Ze Stanów Zjednoczonych, Rosji, Europy, Japonii i Kanady. Od 2 listopada 2000 roku mieszkają tam ludzie bez przerwy⁴. Czyli od ponad ćwierć wieku ktoś zawsze jest w domu.”

„Ćwierć wieku”, powiedziała Sabine. „Dłużej, niż jesteśmy małżeństwem.”

„I przez cały ten czas nikt nie zgasił światła”, powiedział Uwe.

„Owszem”, powiedział KevIn. „Szesnaście razy dziennie. Ziemia.”

Uwe uniósł łyżeczkę jak do toastu.

„I oni się tam na górze nie kłócą?”, zapytał Tobi. „No wiesz, te kraje. Na dole.”

„Na dole kłócą się często”, powiedział KevIn. „Przez to ćwierć wieku były kryzysy, sankcje, wojny, groźby i bardzo dużo nieprzyjaznych komunikatów prasowych. A tam na górze ludzie mimo to razem jedli, razem robili eksperymenty i naprawiali sobie nawzajem toaletę. Stacja składa się z części, które bez siebie nawzajem nie działają. Jedna część utrzymuje stację na właściwej wysokości, druga dostarcza dużą część prądu. Tam na górze nie można tak po prostu powiedzieć: Z tobą już nie rozmawiam.”

„Jak u nas z Marlies”, powiedziała Gisela.

„Giselo, wy nie macie z Marlies wspólnej toalety.”

„Dzięki Bogu.”

„A czy tam na górze też się kiedyś kłócili?”, zapytała Ayşe.

„Na pewno. To ludzie. Ale jeśli w twoim mieszkaniu zaczyna brakować powietrza, a klucz francuski ma twój sąsiad, to z nim rozmawiasz. Wszystko jedno, co wasze rządy akurat o sobie nawzajem mówią.”

„A co oni tam robią cały dzień?”, zapytała Gisela. „Oprócz naprawiania toalet.”

„Eksperymenty”, powiedział KevIn. „I sport. Mniej więcej dwie i pół godziny dziennie. Bieżnia, rower i urządzenie, na którym można podnosić ciężary bez grawitacji.”

„Dwie i pół godziny”, powiedział Uwe. „Dobrowolnie?”

„Bez grawitacji kości i mięśnie zanikają. Ciało zauważa, że nie musi już się dźwigać, i oszczędza. Kto tam na górze nie trenuje, wraca słabszy, niż był, kiedy odlatywał.”

Ayşe Kurt pokiwała głową. „A po lądowaniu zaczyna się rehabilitacja”, powiedziała. „Równowaga, siła, ruchomość. Każdego dnia trochę więcej, aż wrócą tam, gdzie byli przed lotem. To właściwie moja praca. Tylko że moi pacjenci nie przylatują z kosmosu.”

„Tylko od robota sprzątającego”, powiedziała Gisela.

„To, czego się tam na górze uczy o kościach i mięśniach, trafia tu na dół”, powiedział KevIn. „Przy osteoporozie, w rehabilitacji. Wiedza leci czterysta kilometrów w górę i z powrotem, i kosztuje miliardy. A na końcu zależy od bardzo małego pytania: czy ktoś taki jak Gisela znajdzie właściwy gabinet?”

Sabine spojrzała na Ayşe. Obie pomyślały o PhysioPremium Ruhr.

„To znaczy, że kosmonautyka wisi na ocenie w gwiazdkach”, powiedział Tobi.

„Nie cała”, powiedział KevIn. „Ale ostatni odcinek. A jeśli AI taka jak ja uczy się z fałszywych opinii, to wysyła ludzi do złego gabinetu nie raz, tylko za każdym razem. Dryf prawdy nie zatrzymuje się nawet przed kośćmi.”

Gisela oblizała łyżeczkę i spojrzała w górę. „To dbajcie dobrze o swoje gwiazdki”, powiedziała. „O oba rodzaje.”

Bez granic

Herbert wyskrobał resztki ze swojego talerza. „I co to ma dać? Krążą tam w kółko i patrzą na nas z góry. To ja mogę też z wieży wyciągowej na kopalni.”

„Jest na to pewne określenie”, powiedział KevIn. „Efekt wglądu, po angielsku overview effect. Amerykański autor Frank White napisał o tym w 1987 roku książkę⁵. Rozmawiał z wieloma astronautkami i astronautami. Wielu opowiadało coś podobnego: kiedy widzi się Ziemię z góry, jako całą kulę, otuloną bardzo cienką warstwą niebieskiego powietrza, coś się zmienia w głowie.”

„Co takiego?”

„Mówią, że nie widać granic. Widać rzeki, pustynie, chmury, światła. Ale żadnych linii między krajami. One są tylko na mapach. I w głowach.”

„Z autostrady A42 też granic nie widać”, powiedział Herbert.

„To prawda, Herbercie. Ale z A42 nie widać też, jak cienkie jest powietrze, z którego wszyscy żyjemy.”

Herbert chciał coś powiedzieć. Potem jednak nie powiedział. Gisela spojrzała na niego z boku. Znała go, odkąd leżał w wiklinowym koszyku w kuchni. Wiedziała, że u Herberta to to samo co oklaski.

„Nie wszyscy tego doświadczyli”, powiedział KevIn. „I to nie jest cud, który każdego człowieka czyni lepszym. Ale zwraca moją uwagę, jak wielu ludzi, którzy byli tam na górze, mówiło potem to samo. A w moich danych ludzie rzadko mówią to samo.”

Kamień na drodze

Pani Pawlowski się zamyśliła. Widać to było po tym, że nie piła ajerkoniaku.

„KevIn”, powiedziała. „Mój wnuk mówi, że kiedyś przyleci asteroida i wtedy wszystko się skończy. Jak z dinozaurami. To prawda?”

„Wielkie uderzenie w ciągu jednego ludzkiego życia jest bardzo mało prawdopodobne”, powiedział KevIn. „Ale w bardzo długich okresach coś takiego się zdarza. U dinozaurów tak było. Różnica jest taka: dinozaury nie miały programu kosmicznego.”

„A my?”

„My przećwiczyliśmy to w 2022 roku. Sonda kosmiczna o nazwie DART celowo uderzyła w małą asteroidę. Nazywa się Dimorfos, ma mniej więcej 160 metrów i krąży wokół większej asteroidy⁶. Sonda walnęła w nią z prędkością ponad 20 000 kilometrów na godzinę. Potem Dimorfos potrzebował na jedno okrążenie wokół swojego dużego brata mniej więcej pół godziny mniej niż wcześniej⁷.”

„Pół godziny”, powiedział Uwe. „I to wszystko?”

„To ogromnie dużo. Pierwszy raz ludzie celowo zmienili orbitę ciała niebieskiego. Jeśli zrobi się coś takiego z wieloletnim wyprzedzeniem, mała zmiana może wystarczyć, żeby kamień przeleciał obok Ziemi, zamiast w nią uderzyć. Trzeba go tylko odpowiednio wcześnie zobaczyć. A do tego trzeba patrzeć w górę. Teleskopami, satelitami, z ludźmi takimi jak pan Demir.”

„I z Tobim”, powiedziała Susi.

Tobi się zaczerwienił. Było ciemno, ale KevIn usłyszał to po tym, jak powiedział „Przestań”.

„Jest tego więcej”, powiedział KevIn. „Słońce czasem wyrzuca w kosmos potężne burze cząstek. W 1859 roku taka burza słoneczna sprawiła, że linie telegraficzne zaczęły sypać iskrami⁸. Dziś uderzyłaby w satelity i sieci energetyczne. Satelity ostrzegają nas zawczasu. Inne satelity mierzą, jak bardzo ogrzewają się morza, ile lodu topnieje, gdzie jest za sucho i skąd nadciąga następna nawałnica. Większość tego, co wiemy o naszym klimacie, wiemy dlatego, że ktoś patrzy z góry.”

„I nawigacja w samochodzie”, powiedział Uwe.

„I nawigacja w samochodzie. I prognoza pogody, na podstawie której Gisela decyduje, czy wywiesić pranie.”

„Wywieszam pranie, kiedy chcę”, powiedziała Gisela. „Ale wcześniej sprawdzam, no tak.”

Nie ma planu B

Ayşe Kurt rozdała simity i siedziała teraz obok Giseli na ławie biesiadnej. Bardzo długo nic nie mówiła. Fizjoterapeutki, jak zauważył KevIn, słuchały więcej niż lekarze. Miały zresztą więcej czasu, kiedy kogoś rozciągały.

„KevIn”, powiedziała. „Jeśli tu na dole wszystko pójdzie nie tak, to czy nie możemy po prostu przenieść się gdzie indziej? Na Marsa czy coś?”

„Nie w dającej się przewidzieć przyszłości”, powiedział KevIn. „Mars prawie nie ma powietrza, jest bardzo zimny i pełen promieniowania. ISS jest tylko 400 kilometrów stąd, a mimo to wszystko, czego ludzie tam na górze potrzebują, trzeba wysyłać stąd, z dołu. Ziemia jest jedynym znanym nam miejscem, gdzie możemy tak po prostu oddychać. Nie ma planu B. W moich danych jest bardzo dużo filmów z planem B. To są wszystko filmy.”

„Jak z kręgosłupem”, powiedziała Ayşe. „Ma się tylko jeden. Trzeba o niego dbać. Zapasowego kręgosłupa nikt nie przewidział.”

„Dokładnie tak”, powiedział KevIn. „Tylko większy. I z większą liczbą ludzi, którzy po nim skaczą.”

„To po co w ogóle tam latamy, skoro nie możemy tam mieszkać?”, zapytała Sabine.

„Żeby zrozumieć, gdzie mieszkamy tu na dole. I dlatego, że stamtąd widać rzeczy, których stąd nie widać. Kamienie, które nadlatują. Burze, które nadciągają. Morza, które się ogrzewają. Wy też patrzycie z dachu garażu, czy nadchodzi burza. Tylko że ten dach garażu musicie zbudować razem.”

Co mówi Gisela

W ogrodzie było cicho. Gdzieś szczekał pies, a Rudi mu odpowiadał, z poczucia obowiązku. Gwiazdy były już teraz naprawdę widoczne. Nad A42 szumiał ruch samochodów.

Tobi wyjął telefon i przewijał. Robił tak, kiedy nie wiedział, co ze sobą zrobić. KevIn widział, co czyta. Były to wiadomości z wtorku, zaktualizowane. Znowu drony. Znowu film, o którym jeszcze nie było wiadomo, czy jest prawdziwy.

„Nie rozumiem tego”, powiedział cicho Tobi. „Tam na górze razem naprawiają toaletę. A tu na dole do siebie strzelają.”

„Ludzie tam na górze nie są lepsi od tych tutaj na dole”, powiedział KevIn. „Mają tylko zadanie, którego nie dadzą rady wykonać w pojedynkę. I nie mogą uciec.”

„My też nie możemy”, powiedziała Ayşe.

„Nie”, powiedział KevIn. „W tym rzecz.”

I wtedy Gisela coś powiedziała.

Nie powiedziała tego głośno. Nie powiedziała tego też uroczyście. Powiedziała to tak, jak zwykle mówiła, że gołąbki potrzebują jeszcze dziesięciu minut. Miała ręce na kolanach, wzrok skierowany w górę, a za plecami poduszkę, którą podłożyła jej Ayşe.

„Powinniśmy przestać się nawzajem zabijać i lepiej razem popatrzeć tam w górę.”

Nikt nie odpowiedział.

KevIn mógłby odpowiedzieć. Mógłby zacytować trzy badania, dwóch filozofów, jednego astronautę i jakiś procent. Nie zrobił tego. Przez dwa lata nauczył się, że niektóre zdania są gotowe, kiedy nic już się do nich nie doczepia.

Po chwili Herbert odchrząknął.

„Mówię to od lat”, powiedział.

„Nie”, powiedziała Gisela. „Od lat mówisz, że internet się nie przyjmie.”

„No i się nie przyjął.”

„U ciebie nie.”

„No właśnie.”

Pani Pawlowski uniosła butelkę ajerkoniaku. „Za tam na górze”, powiedziała.

„Za tam na górze”, powiedzieli wszyscy.

Notatka zapisana

Późno, kiedy goście już poszli, a puste talerze stały w zlewie, Gisela usiadła jeszcze na chwilę w ogrodzie. KevIn wciąż stał na stole, z przedłużaczem w poprzek mokrego trawnika.

„KevIn”, powiedziała. „Możesz coś zapamiętać?”

„Jeśli chcesz.”

„Zapamiętaj to zdanie sprzed chwili. To moje. Żeby się nie zgubiło.”

Niebieskie światło pulsowało raz.

„Notatka zapisana”, powiedział KevIn. „W kategorii «Ważne».”

„A co tam jeszcze jest?”

„Twój przepis na gołąbki. Ten prawdziwy. Numer butów Uwego. I to, że Bielefeld istnieje.”

„W ilu procentach?”

„Porozmawiamy o tym, kiedy Tobi będzie w Akwizgranie.”

Gisela się roześmiała i wstała, bardzo ostrożnie, przez ten bark. W drzwiach odwróciła się jeszcze raz.

„KevIn. Za dwa tygodnie kończę osiemdziesiąt trzy lata.”

„Wiem. Zapamiętałem to sobie.”

„Nie chcę świętować tutaj. Chcę świętować tam, gdzie można popatrzeć w górę.”

Gdzieś między Dublinem a Frankfurtem wentylator zaczął kręcić się trochę szybciej. KevIn oszacował liczbę gości, liczbę krzeseł w obserwatorium i liczbę jajek do gołąbków dla co najmniej trzydziestu osób.

Tym razem zamierzał użyć kalkulatora.