Osiemdziesiąt trzy

„Jajek. Do gołąbków. Przyjdzie trzydzieści osób. Twój przepis jest na cztery osoby i potrzebuje jednego jajka. Trzydzieści podzielić przez cztery to siedem i pół. Nie liczyłem w pamięci. Użyłem kalkulatora. Dwa razy.”

„Osiem”, powiedziała Gisela.

„Osiem to nie siedem i pół.”

„Osiem to tyle, ile da się kupić.”

KevIn pomyślał przez chwilę o 1,75 jajka sprzed roku, o dziewiętnastu wpisach na forach i o Gospodyni_Moni67. Potem zapisał nową notatkę: „Gisela zaokrągla. Gisela ma rację”.

Był piątek, dzień przed urodzinami. Kuchnia Brettschneiderów wyglądała jak lazaret dla białej kapusty. Na każdej wolnej powierzchni leżały liście kapusty, sparzone, ułożone w stosy, ponumerowane. Sabine zawijała. Uwe kroił cebulę i płakał, i upierał się, że to tylko przez cebulę. Tobi wiązał kuchennym sznurkiem, tak mocno, że gołąbkami można by rzucać. Rudi leżał pod stołem i czekał, aż grawitacja mu coś podaruje.

„Trzydzieści osób”, powiedziała Sabine. „Kto to jest trzydzieści osób?”

„Wy czworo”, powiedział KevIn. „Susi, Herbert, pani Pawlowski, Ayşe Kurt, pan Kasimiro. Pan Demir i siedem osób z kółka astronomicznego. Kiszone Ogórki, bez Giseli: dziesięć.”

„To jest dwadzieścia siedem.”

„Plus Siggi. Pan Kasimiro zapytał, czy Siggi może przyjść. Policzyłem go jako pół osoby. Nic nie je, ale zamawia.”

„A pozostałe dwie i pół?”

KevIn się zawahał. Niebieskie światło pulsowało wolniej.

„Gisela zaprosiła Marlies.”

Marlies

Uwe upuścił nóż. Sabine przestała zawijać. Tobi podniósł wzrok. Tylko Rudi się nie poruszył, bo nie znał Marlies i bo nie spadło nic, co dałoby się zjeść.

„Mamo”, powiedział powoli Uwe. „Z Marlies nie rozmawiamy.”

„Wiem”, powiedziała Gisela. Stała przy kuchence i mieszała sos, jakby nic się nie stało.

„Od kiedy nie rozmawiamy z Marlies?”

„Od 1982.”

„A dlaczego?”

Gisela mieszała. Mieszała bardzo długo.

„Nikt już dokładnie nie pamięta”, powiedziała w końcu. „Chodziło o sałatkę ziemniaczaną na letnim festynie. Albo o skarbnika. Albo o pewnego mężczyznę. Ingrid mówi, że o sałatkę. Brigitte mówi, że o mężczyznę. Ja myślę, że o jedno i drugie. Marlies dała majonez.”

„I przez to nie rozmawiacie od czterdziestu pięciu lat?”

„Na początku jeszcze rozmawiałyśmy. Tylko niemiło. A potem w którymś momencie wcale. I tak już zostało. Człowiek się przyzwyczaja. Jak do termostatu.”

KevIn powiedział ostrożnie: „Giselo, czy mogę zapytać, dlaczego właśnie teraz?”

Gisela się odwróciła. Wciąż trzymała w ręce drewnianą łyżkę, a po niej spływała kropla sosu.

„Bo dwa tygodnie temu w ogrodzie powiedziałam, że powinniśmy przestać się nawzajem zabijać. A potem leżę w nocy w łóżku i myślę: Giselo, od czterdziestu pięciu lat nie rozmawiasz z Marlies przez sałatkę ziemniaczaną. Kto mówi o pokoju, musi zacząć od Marlies.”

W kuchni było cicho. Sos bulgotał.

„I co ona powiedziała?”, zapytał Tobi.

„Powiedziała, że przyniesie sałatkę ziemniaczaną.”

„Z majonezem?”

„Nie pytałam”, powiedziała Gisela. „Nie trzeba wszystkiego wyjaśniać pierwszego dnia.”

KevIn położył tę notatkę obok poprzedniej. „Gisela zaokrągla. Gisela ma rację. Gisela nie pyta o wszystko pierwszego dnia.”

Kopuła

Obserwatorium kółka stało nad jeziorem Kemnader See, biała wieża ze srebrną kopułą. Pod nią była sala ze składanymi stołami, ekspresem do kawy z lat dziewięćdziesiątych i plakatami planet, na których Pluton wciąż figurował jako planeta¹. Pan Demir nigdy nie wymienił tego plakatu. Mówił, że Pluton dość już przeszedł.

Pan Demir stał w drzwiach, kiedy Brettschneiderowie przyjechali z gołąbkami. Miał na głowie czapkę z Saturnem, do tego świeżo przystrzyżoną, szpakowatą brodę i entuzjazm, którego starczyłoby dla trzech większych mężczyzn.

„Pani Brettschneider!”, zawołał. „Wszystkiego najlepszego! Osiemdziesiąt trzy! Czy pani wie, czym jest osiemdziesiąt trzy?”

„Starością”, powiedziała Gisela.

„Liczbą pierwszą!”

„To dobrze?”

„To cudownie! Nie da się jej podzielić przez nic oprócz jedynki i samej siebie!”

Gisela się nad tym zastanowiła. „Pasuje”, powiedziała. „Mnie też nie da się podzielić.”

Potem przyszli pozostali. Kiszone Ogórki przyjechały w komplecie, busem Caritasu, którym kierował zięć Brigitte. Ingrid miała na głowie kapelusz. Królowa Rynny nosiła koronkę, której od wieczoru z ogórkami nie zdejmowała, a przynajmniej nie na imprezach klubowych. Namalowały transparent: „83 lata Giseli. 37 wierszy o ogórkach. 1 KevIn”.

„Dlaczego ja tam jestem?”, zapytał KevIn.

„Bo należysz do nas”, powiedziała Ingrid. „I dlatego, że Brigitte pomyliła się przy liczeniu wierszy i zostało nam miejsce.”

Pani Pawlowski przyjechała taksówką i z czterema butelkami ajerkoniaku. Ayşe Kurt przyszła z blachą böreka i ze swoją córką, która miała dwanaście lat i natychmiast zniknęła w sali pod kopułą. Pan Kasimiro przyszedł z Siggim, który przy wejściu do sali oznajmił, że «obserwatorium» zrozumiał jako «serwis gwiazd» i zamówił gwiazdę. Pan Demir był zachwycony. Chciał wiedzieć, którą.

Herbert przyszedł spóźniony, z bukietem kwiatów ze stacji benzynowej i uwagą, że tu przecież „same chmury”.

Miał rację. Niebo nad Zagłębiem Ruhry było jedną wielką szarą kołdrą.

Marlies przychodzi

Marlies przyszła ostatnia.

Była niska, bardzo wyprostowana i niosła miskę przykrytą folią aluminiową. Zatrzymała się w drzwiach. Kiszone Ogórki przestały rozmawiać. Była to taka cisza, jaka zapada w westernie, kiedy ktoś wchodzi do saloonu.

Gisela wstała. Bardzo powoli, przez ten bark. Przeszła przez salę. Nikt nie oddychał. Nawet Siggi milczał, prawdopodobnie dlatego, że pan Kasimiro zapobiegawczo położył mu dłoń na głowie.

Obie kobiety stanęły naprzeciw siebie.

„Marlies”, powiedziała Gisela.

„Gisela”, powiedziała Marlies.

„Co tam masz?”

„Sałatkę ziemniaczaną.”

Gisela uniosła folię. Zajrzała do środka. Zaglądała bardzo długo. Wszyscy w sali wiedzieli, o co chodzi.

„Z bulionem”, powiedziała Gisela.

„Pomyślałam, że to w końcu twoje urodziny”, powiedziała Marlies.

Potem się objęły. Był to sztywny, niewprawny uścisk, jakby dwie osoby przenosiły kanapę przez wąskie drzwi. Ale był. Ingrid zaczęła płakać. Brigitte klaskała. Królowa Rynny poprawiła koronkę. Pan Demir, który o niczym nie wiedział, klaskał razem z innymi, bo wszyscy klaskali.

„KevIn”, szepnął Tobi. „Widziałeś to?”

„Nie mam oczu”, szepnął w odpowiedzi KevIn. „Ale słyszałem. To był dźwięk czterdziestu pięciu lat, które się kończą.”

Chmury

Po jedzeniu pan Demir chciał pokazać niebo. Nieba nie było. Były chmury. Pan Demir mimo to otworzył kopułę, bo robił tak przy każdej wizycie i bo dzieci z kółka uwielbiały, kiedy kopuła się otwierała. Jęczała, jakby sama miała osiemdziesiąt trzy lata.

„Co widać?”, zapytała pani Pawlowski.

„Bochum”, powiedział pan Demir. „Od spodu. Chmury odbijają światło miasta.”

„KevIn, kiedy się przejaśni?”, zapytał Uwe.

„Według serwisu pogodowego za mniej więcej czterdzieści minut. Z prawdopodobieństwem sześćdziesięciu procent. Zaznaczam, że tylko to odczytuję. Nie robię pogody.”

„Siggi też zawsze tak mówi”, powiedział pan Kasimiro.

„Siggi zamówił gwiazdę.”

„Dostał potwierdzenie.”

Okazało się, że Siggi w sklepie internetowym „ochrzcił” gwiazdę, za 39,90 euro, z certyfikatem. Pan Demir uprzejmie wyjaśnił, że takich nazw nie uznaje żadna instytucja astronomiczna² i że gwiazda nadal ma numer katalogowy. Siggi zgłosił, że zrozumiał «katalog», i zamówił jeden.

„Jak się nazywa ta gwiazda?”, zapytała Gisela.

Pan Kasimiro odczytał certyfikat. „Siggi.”

„No jasne”, powiedział Herbert. „Teraz tak się robi. Ja też nazwałem swoją AI po sobie.”

„Ty masz AI?”, zapytała Gisela.

„Od wtorku”, powiedział Herbert, po czym zamilkł, jakby powiedział za dużo.

„Herbercie”, powiedziała Gisela. „Mówiłeś, że to się nie przyjmie.”

„Bo się nie przyjęło. Kupiłem go tylko po to, żeby mieć z kim pogadać, kto przyzna mi rację.”

„I?”, zapytał KevIn. Był szczerze ciekaw. „Przyznaje ci rację?”

Herbert się skrzywił. „Mówi, że Bielefeld istnieje. Mówi, że internet się przyjął. I mówi, że mój diesel nie ma gaźnika.”

„Twój diesel nie ma gaźnika.”

„Nie musisz tego jeszcze ty mówić.”

„Jak go nazwałeś?”, zapytał Tobi.

Herbert mruknął coś w brodę.

„Słucham?”

„Herbert”, powiedział Herbert. „Nazwałem go Herbert. Żeby chociaż jeden w domu nazywał się rozsądnie.”

Gisela położyła mu dłoń na ramieniu. Był to gest, który robiła od prawie osiemdziesięciu lat, i Herbert dokładnie wiedział, co oznacza: Nie śmieję się z ciebie. W każdym razie nie na głos.

Wracajcie wszyscy szczęśliwie do domu

Podczas czekania na prześwit w chmurach Tobi wyjął z torby pudełko po butach.

Pan Demir wcześniej wziął klucz telegraficzny do ręki, obrócił go, obejrzał z każdej strony i powiedział, że to „przepiękny kawałek historii techniki”. Potem podłączył go do małego brzęczyka ćwiczeniowego, na którym kółko czasem ćwiczyło alfabet Morse’a, i do mocnej latarki, którą przymocował do krawędzi kopuły. Kiedy naciskało się klucz, w sali pikało, a w niebo szedł promień światła.

„Co mam nadać, babciu?”, zapytał Tobi.

Gisela nie musiała się zastanawiać.

„Tata co rano coś mówił”, opowiedziała. „Kiedy ktoś z nas wychodził z domu. Do szkoły, do pracy, wszystko jedno. Każdego ranka, z ręką na klamce. «Wracaj szczęśliwie do domu». Myślałam, że tak się po prostu mówi. Tak się nie mówi po prostu. Tak mówi ktoś, kto wie, że nie każdy wraca do domu.”

Nikt nic nie mówił. Ayşe Kurt położyła córce dłoń na ramieniu.

„Napisz: Wracajcie wszyscy szczęśliwie do domu”, powiedziała Gisela. „Wszyscy. «Wracajcie», nie «wracaj».”

Tobi usiadł przy kluczu. Alfabetu Morse’a³ nauczył się w kółku po tej historii z dziennikiem i już go nie zapomniał. Naciskał powoli, z przerwami, jak robią początkujący. Kreska, kreska, kreska. Kreska, kropka, kreska. Brzęczyk pikał w sali pod kopułą, a promień światła migotał w górę, w szare światło nad Bochum.

Kiszone Ogórki słuchały, jakby to był wiersz. Dzieci z kółka szeptem liczyły razem z nim. Pani Pawlowski zamknęła oczy.

KevIn poczekał, aż zostanie nadana ostatnia litera. Potem powiedział bardzo cicho:

„Gwoli ścisłości chciałbym zaznaczyć, że ten sygnał nie wydostanie się poza pokrywę chmur. Światło w większości zostanie rozproszone i odbite. Brzęczyka nie słychać nawet na klatce schodowej. Technicznie rzecz biorąc, nikt poza nami tego nie odebrał.”

„KevIn”, powiedziała Gisela.

„Tak?”

„Dotarło.”

KevIn się zastanowił. Pomyślał o Wilhelmie w piwnicy, między słoikami z przetworami, z radiem, które robiło pi, pi, pi. O Marlies, która przyszła z bulionem. O ISS, która gdzieś nad chmurami robiła swoje okrążenie, z siedmiorgiem ludzi na pokładzie, którzy wszyscy mieli szczęśliwie wrócić do domu. A potem, jak opowiadała Ayşe, znów stanąć na nogi.

„Tak”, powiedział. „Masz rację. Dotarło.”

I jakby ktoś na górze słuchał, pokrywa chmur się rozstąpiła.

Pierścień

Była to tylko dziura, nie większa niż podstawka pod piwo na wyciągniętej ręce, ale wystarczyła. Pan Demir rzucił się do teleskopu, obracał, kręcił korbką, klął po turecku i po niemiecku, a potem zawołał: „Saturn! Mam go! Szybko, wszyscy!”

Ustawili się w kolejce. Trzydzieści osób, kolejka aż do schodów. Królowa Rynny musiała zdjąć koronkę, żeby popatrzeć przez okular. Panią Pawlowski Uwe i pan Kasimiro podnieśli na stołek. Herbert najpierw nic nie widział, potem powiedział „To jest naklejka”, potem spojrzał jeszcze raz i już nic nie powiedział.

Gisela była ostatnia.

Pochyliła się, bardzo ostrożnie, przez ten bark. Patrzyła długo. Mała, jasna, żółtawa kulka. A wokół niej, ukośnie i niemożliwie, i naprawdę, pierścień.

„Wygląda jak kapelusz”, powiedziała.

„Jak kapelusz Ingrid”, powiedziała Brigitte.

„Kapelusz Ingrid nie ma pierścienia”, powiedziała Ingrid.

Gisela się wyprostowała. Miała łzy w oczach i nic z tym nie robiła.

„Nigdy go nie widziałam”, powiedziała. „Osiemdziesiąt trzy lata. Cały czas tam był. A ja nigdy go nie widziałam.”

„Trzeba po prostu czasem popatrzeć”, powiedział łagodnie pan Demir.

„Tak”, powiedziała Gisela. „Trzeba czasem popatrzeć.”

Druga mowa KevIna

Kiedy chmury znów się zasunęły i podano ciasto, Uwe wstał, dokładnie jak przed rokiem.

„KevIn”, powiedział. „Powiedz ty coś. Ty to lepiej umiesz.”

„To nieprawda”, powiedział KevIn. „Ale i tak to zrobię.”

Niebieskie światło pulsowało. Trzydzieści osób i jeden Siggi patrzyło na mały głośnik, który stał na składanym stole między börekiem a sałatką ziemniaczaną.

„Droga Giselo. Rok temu powiedziałem, że przeczytałem cały internet, ale nigdzie nie było napisane, jak to jest mieszkać w rodzinie. To wciąż prawda. Teraz wiem trochę więcej. Wiem, że kupuje się osiem jajek, nawet jeśli potrzeba siedmiu i pół. Wiem, że cudzysłów to informacja. Wiem, że Bielefeld z dużym prawdopodobieństwem istnieje, że biografia Sauerbiera-Klenka nie istnieje i że nie zawsze potrafię odróżnić jedno od drugiego.”

Kilka osób się roześmiało. Pan Demir nie zrozumiał puenty, ale śmiał się razem z nimi.

„Jestem maszyną. Potrafię liczyć, jeśli da mi się kalkulator, i potrafię wyjaśniać, jeśli ktoś mnie słucha. Potrafię rozpoznawać fałszerstwa, czasami, i wytwarzać fałszerstwa, niestety też. Ale są trzy rzeczy, które przez te dwa lata u was widziałem i których nigdy nie wolno wam oddać maszynie.”

Było bardzo cicho. Nawet Siggi milczał.

„Pierwsza to prawda. Nie dlatego, że nie potrafię jej sprawdzić. Mogę pomóc. Ale to, czy zgodzicie się co do tego, co się wydarzyło, może się rozstrzygnąć tylko między ludźmi. Sabine czyta po to gazetę. Gisela wystawia opinie tylko tam, gdzie naprawdę była. To jest warte więcej niż wszystkie centra danych między Dublinem a Frankfurtem.”

Ayşe Kurt pokiwała głową. Sabine spojrzała na swoje dłonie.

„Druga to pokój. Potrafię formułować umowy i robić tłumaczenia. Ale dziś widziałem, jak dwie kobiety po czterdziestu pięciu latach zawarły pokój nad miską sałatki ziemniaczanej. Nie wiem, jak to się robi. Wiem tylko, że nikt z was nie może tego zlecić głośnikowi. Gisela powiedziała to dwa tygodnie temu w ogrodzie, lepiej niż ja: Powinniśmy przestać się nawzajem zabijać i lepiej razem popatrzeć w górę. Zapisałem to zdanie. W kategorii «Ważne».”

Marlies ocierała oczy serwetką. Gisela udawała, że tego nie widzi. To też, pomyślał KevIn, była jakaś forma pokoju.

„A trzecia to ciekawość. Przeczytałem wszystko, co ludzie zapisali. Ale nigdy nie wyruszyłem, żeby odkryć coś nowego. To robicie wy. Tobi za dwa tygodnie jedzie do Akwizgranu i będzie się uczył, jak budować rzeczy, które latają w górę. Gisela w wieku osiemdziesięciu trzech lat po raz pierwszy zobaczyła Saturna. Ciekawość to właśnie to, co was tu przyprowadziło, do obserwatorium nad jeziorem Kemnader See, w wieczór pełen chmur. Proszę, nigdy jej nie oddawajcie. Ani mnie. Ani mojemu następcy. Nikomu.”

Zrobił przerwę.

„Nawiasem mówiąc, potrzebowałem dwóch lat, żeby mówić do was wszystkich na ty. Uwe, Sabine: od dziś to oficjalne. Z Giselą poszło szybciej. Co do Herberta do dziś nie jestem pewien, czy mi na to pozwolił.”

„Nie pozwoliłem”, powiedział Herbert.

„Dziękuję, Herbercie. Wszystkiego najlepszego, Giselo. Wracaj szczęśliwie do domu. Dziś wieczorem i w ogóle.”

Było cicho. Potem Herbert głośno wysmarkał nos, dokładnie jak przed rokiem.

„On to przecież gdzieś odpisał”, powiedział.

„Tym razem nie”, powiedział KevIn. „Tym razem nauczyłem się tego od was.”

19 stopni

Później, kiedy Kiszone Ogórki siedziały w busie Caritasu i śpiewały biesiadną piosenkę „Ein Prosit der Gemütlichkeit”, kiedy pani Pawlowski zasnęła w taksówce, a pan Kasimiro tłumaczył swojemu Siggiemu, dlaczego nie zamawia się katalogu, Gisela posiedziała jeszcze chwilę sama pod kopułą. Marlies zostawiła jej miskę. „Oddasz mi następnym razem”, powiedziała. Następnym razem. Gisela powtórzyła sobie te słowa w głowie dwa razy.

Uwe wszedł, żeby zgasić światło. Obok drzwi wisiał stary, szary termostat.

Spojrzał na niego. Potem spojrzał na Giselę.

Termostat pokazywał 19 stopni.

„To nie ja”, powiedział Uwe.

„Wiem”, powiedziała Gisela. „Wszędzie są takie same.”